Bidalketak

Gorputza lehen lurralde gisa. Lurraldea eta sexu- eta genero-aniztasuna defendatzeko borroken arteko intersekzionalitatea.

Joan den ostegunean esperientziak trukatzeko mahai-inguru bat antolatu genuen El Salvadorreko eta Euskal Herriko defendatzaileen artean. Mahai-inguru horretan Jose Fausto Gamez, Brisas del Campoko kidea (El Salvador), Aleja Menjívar, Farabundo Martí Fronteko Sexu eta Genero Aniztasunaren Idazkaritza Nazionala (El Salvador) eta Idily Mérida, Lumaltik elkarteko kidea (Guatemala-El Salvador) izan genituen gurekin.

Lurraldearen defentsaren aldeko borrokan sexu- eta genero-aniztasunaren ikuspegia txertatzeari buruzko hausnarketa- eta elkarrizketa-prozesuarekin jarraitzeko helburuaz, lau galdera egin genizkien hizlariei beren borroka-esperientziak eta posizionamendua ezagutzen laguntzeko. Hurrengo testuan, hiru gonbidatuekin izandako elkargunean sortutako ideia batzuk aurkeztuko dizkizuegu. 

Nola bizi dute LGTBIQ+ pertsonek beren lurraldeen defentsaren aldeko borroka?

LGTBIQ+ komunitatearen aurkako indarkeria egiturazkoa da, eta pertsona askok sexu-orientazioagatik edo genero-identitateagatik jasan dituzte erasoak eta mehatxuak. Borrokak minez eta sufrimenduz eramaten dira, baina feminismo komunitarioarekiko hurbilketak sendatzen eta modu kolektiboan eta alaitasunez bizitzen laguntzen du. Dolutik eta minetik eramaten diren prozesuak dira, baina baita indarretik eta ausardiatik ere.

Hasieran, batzuek ez zuten LGTBIQ+ borroka lurraldearen defentsarekin lotzen, lurraldearen defentsa estraktibismoaren aurkako borrokarekin soilik lotzen baitzuten. Baina gero ikusi zuten lurraldea ez dela lurra bakarrik, gorputza ere badela. Eta horretaz jabetzen garenean, gorputza ere borroka politikorako tresna dela ulertzen dugu.

Lurraldearen defentsarako eta LGTBIQ+ eskubideen defentsarako borrokak batu daitezke edo bietako bati eman beharko litzaioke lehentasuna?

Gorputza lehen lurralde gisa ulertzen badugu, esan daiteke bi borrokak batera doazela, ezin dela bata zein bestea lehenetsi, gorputza defendatzea lurraldea defendatzea delako. Ikuspegi intersekzionala da.

Horren adibiderik onena trans esperientzia duten pertsonak dira. Generoa gainditu eta bere gorputzari buruzko erabakiak hartu ahal izatean, abortatzeko eskubidetik egiten den bezala, lurraldea gorputz-lurralde ikuspegi batetik ikusten da, bi borrokak elkartzen diren lekutik. Horrela, bi borrokak lotuta eta artikulatuta daude.

Esan daiteke iparraldeko kolonialismo bat dagoela LGTBIQ+ eskubideen eta lurraldearen aldeko borroka honetan ere?

Egiturazko bazterketaren, bereizketaren… metaketa historiko bat dago, sistema kapitalistan indartzen dena. Gizon/emakume binarismoa ere kolonialismo horretatik dator, eta badirudi genero disidentzia ez dela existitzen. Horri guztiari aire klasistak gehitzen zaizkio, bazterketa-printzipioekin… zalantzarik gabe, menderakuntza-sistema baten parte da.

Sistema kapitalistak hainbat metodo ditu gure gorputzak kontrolatzeko. Ezarri diguten metaketa historiko horrek iparraldean gauza onak daudela sinestarazi nahi digu. Hegoaldean aurrerapen handia dago giza eskubideen arloan, eta batzuetan ikusezin bihurtzen saiatzen da sistemaren eraikuntza bera dela eta.

Nazioarteko lankidetzak ere izan du erantzukisunik, komunitateen funtzionatzeko moduak ulertu gabe eta kosmobisioak kontuan hartu gabe arauak ezartzen saiatu baita.

Egitura kolonizatzaileei eta botere-egiturei deserosotasuna eragiten die hegoaldean beren interesetarako ezarritako patroirik ez egoteak (lgtb, indigenak…).

Nazioarteko lankidetzaren gaiarekin jarraituz, ba al dago pertsona guztiak beren aniztasunean sartzen dituen lan-eredurik, inor kanpoan utzi gabe?

LGTBIQ+ biztanleriaren kasuan, askoz ere baldintzatzaile gehiago daude. Historikoki, hezkuntza-sistematik, justiziatik, osasun-sistemarako sarbidetik… kanpo geratu izan gara. Gure lurraldeetara lankidetza iristen denean eta proiektuak garatzen hasten direnean, oso gutxitan hartzen da parte edo kontratatzen dira LGTBIQ+ pertsonak proiektu horiek gara ditzaten. Eta kontratatzen direnean estandar oso altuak daude, neurketa-lerroa oso altua da.

Askotan, lankidetzak bere adierazleak osatzeko baino ez du entzuten, baina ez bizitzak aldatzeko. Lankidetzaren lanari bira eman behar zaio,  bere ingurunea eraldatzeko ahalegin errealak egin ditzan.

Ildo horretan, badira lan-eredu barneratzaileagoak. Adibidez, eredu bat da familia-prozesuekin lan egin beharrean, prozesu komunitarioekin lan egitea. Ezin da familiaren eraikuntza gauetik goizera suntsitu, familia ere komunitatearen parte baita, baina lan egiteko orduan garrantzitsua da komunitate mailan lanketa hori egitea.

Sexu- eta genero-aniztasunaren ikuspegia txertatzeko gakoak

Lankidetza eraldatzailea egiteko, beharrezkoa da sexu- eta genero-aniztasunaren ikuspegia txertatzea, baina ez proiektuen formulazioan puntuak ematen dituzten zeharkako ardatzen batuketa gisa, baizik eta benetako ikuspegi intersekzionaletik. Ideia hori oinarri hartuta, Fernando Altamirarekin hitz egin genuen, gure elkarteetan ikuspegi hori txertatzeko gakoei buruz hitz egiteko.

Zenbait erakundek aspaldi galdetzen diogu geure buruari nola egin, nola sartzen dugun sexu- eta genero-aniztasuna beste gatazka batzuk jorratzen dituzten proiektuetan, nola berrikusten dugun geure burua goitik behera, zeharkatzen gaituen heteronormatibitateari aurre egiteko. Beste erakunde batzuk, aldiz, askoz zurrunagoak dira gai horrekin. Hala ere, batzuetan eta besteetan aitzakia ugari zabaltzen dira, eta oztopo dira gaiari behar duen presaz eta lehentasunez heltzeko orduan. Beste behar garrantzitsuago batzuk daudela edo LGTBI begiradak gure erakundea bere borroka-gunetik desbidera dezakeela argudiatuta, zeregin hori alde batera uzten da, alde batera utzita menderakuntza-hiruki batek zeharkatzen duen sistema batean bizi garela, hiru buruko eredu baten baitan (neoliberala, etnozentrikoa eta heteronormatiboa). Horri aurre egin ahal izateko konplexutasun osoz begiratu behar diogu. 

Izan ere, zer gertatzen da sexu- eta genero-aniztasuna sartzen ez badugu? Badirudi ez egiteak neutraltasun jarrera hartzea esan nahi duela. Hala ere, Fernadok erakusten digu ez dela horrela, ikuspegi hori ez sartzeak esan nahi baitu gure erakundeak mundu guztiarentzat bizigarriak diren leku bihurtzeko aukera galtzea; heteronormatibitateari presentzia osoa ematea esan nahi du, eta kanpoan geratzen den guztia kanpoan uztea.

Eta orduan, milioiko galdera: nola egingo dugu? Nola txertatuko ditugu sexu- eta genero-aniztasuna? Fernandoren arabera, genero-ikuspegia txertatu nahi dugunean bezala, galdera berak eginez, baina sexualitateen, gorputzen, identitateen… aniztasunari begirada zabalduz. Lehenik eta behin, komeni da pentsatzea zer galdera egingo dizkiogun geure buruari, zapalkuntza guztiak ikusarazteko. Adibidez, urarekiko giza eskubidea lantzen badugu, zer galdetuko dugu? Nori galdetuko diogu? Norekin hitz egingo dugu? Nor utzi dugu kanpoan? Lan egiten dugun biztanleria egitura “tradizionala-arauemailea” duten familiak badira, seguru asko kanpoan utziko ditugu orientazio sexualagatik kanporatu dituzten pertsonak.

Bestalde, aniztasun sexoafektiboaren aldeko borroka ardatz nagusitzat duten kolektiboekin lotzeaz gain, LGTBI ez diren beste erakunde batzuei ere lagundu behar diegu begirada hori txerta dezaten, bestela, irudi bailezake sexu- eta genero-aniztasunaren ikuspegia txertatzeko lana LGTBI kolektiboei bakarrik dagokiela, kolektibo feministek soilik ikuspegi feminista integratu beharko balute bezala.

Aurrera jarraituko dugu, geure eraldaketara irekita.

GIZA ESKUBIDEEN BORTXAKETA ALERMA-EGOERAN

Larrialdi-egoera deklaratu zenetik El Salvadorren 700 salaketa baino gehiego izan dira giza eskubideen bortxaketagatik

Duela egun batzuk, Santa Martako ADESeko (Garapen Ekonomiko eta Sozialerako Elkartea) zuzendaria entzuteko aukera izan genuen. El Salvadorren Covid-19 pandemiaren ondorioz konfinamendua nola bizi duten azaldu zigun, El Salvadorreko biztanlerian eragin handien izan duten ondorio ekonomiko eta sozialak azpimarratuz.

Martxoaren hasieran dekretatu zen larrialdi-egoera eta, ordutik, giza eskubideen bortxaketarekin erlazioa duten 700 kasu baino gehiago identifikatu dira. Kasurik muturrekoena indarkeria matxistaren salaketena da, konfinamendua hasi zenetik 932 dira eta. El Salvadorren, larrialdi-egoera hasi eta bi hilabetera, heriotza gehiago izan dira feminizidiogatik koronabirusagatik baino.

Ekonomiari dagokionez, geldialdiak oso ondorio larriak ditu. 1823az geroztik, Estatu Batuek bai El Salvadorren baita Latinoamerikako beste herrialde askotan ere duten eragina gero eta handiagoa da, gauzak egiteko modu jakin bat ezarriz. Adibidez, Latinoamerikako gobernu progresistak, AEBk ondo ikusten ez baditu, baliogabetu, borrokatu edo ukatu egiten dira, batez ere herrialde hauek euren baliabideak modu burujabean erabili nahi dituztenean. Kasurik latzenak Bolivia edo Venezuela dira.

Erdialdeko Amerikan, narkotrafikoari eta delinkuentziari aurre egiteko diskurtsopean, gobernuak kontrolatzen dituzte elite estatubatuarren interesen aurka jardun ez dezaten. Horretarako, transnazionalek baliabide naturalak ustiatzeko agenda ezarri da. Meatzaritza metalikoa AEBetako, Kanadako, Australiako eta Europako transazionalen jarduera nagusia izan zen, jarduera horren aurkako legea lortu arte.

40 urte baino gehiago politika neoliberal horiekin egoteak milaka pertsona euren lan seguruak alde batera uztea eta jarduera informal batera jotzea ekarri du. El Salvadorreko biztanleria aktiboaren %80 inguru ekonomia informalean diharduela esaten da, hau da, egunero irten behar duela familiaren mantenua lortzeko. Eta larrialdi-egoeran ezin dute hau egin, kalera irtetzea debekaturik dagoelako.

El Salvadorreko gobernuak 300$ familia bakoitzeko emango zituela jakinarazi zuen, nahikoa ez den kopurua familia oso baten oinarrizko beharrak betetzeko konfinamenduan daramatzaten ia 2 hilabeteetan, eta are gehiago erroldarik ez duen herrialde batean. Diru hori ez da familia guztietara iritsi, populazioaren %25ari baino ez zaiola heldu uste da, jarduera informalekin bizi den biztanleria baino askoz gutxiagori.

Landa-eramuan, gainera, komunitateek beste egoera batzuei egin behar diete aurre: adibidez, garraioa etetzeak oinarrizko baliabideak lortzeko hiriguneetara joan ezina dakar, hala nola, mantenurako, higienerako, laguntza medikorako edo larrialdi-egoeran konfinamenduari aurre egiteko oinarrzkoak lortzeko.

Egoera honen aurrean, hurrengoak dira herrialdeak dituen zenbait erronka:

  • El Savadorreko ekonomia dolarizatua da, diru burujabetza galdu zuena. Horregatik, dolar estatubatuarrak jasango duen krisiaren eraginpean dago.
  • Krisi hauetan beti daude etekina ateratzen duten botereak. Alde honetatik herrialdeak izango duen arazoetako bat premiazko produktuen prezioaren igoera izango da.
  • El Salvador ekologikoki hondatuta dagoen herrialdea da eta egungo krisi ekonomikoak errealitate honetan eragina izango du.
  • Mendeko herrialde da, kontsumitzen dituen elikagaien portzentai handia inportatzen baitu.

Horregatik, Antonio Pachecok esan zigun bezala, funtsekzkoa da erakunde komunitarioak eta emakumeen eta gazteen lidergoak sustatzea, komunitateek erronka hauek ezagutzek eta aurre egin diezaioten.

Unibertsitatera bisita

El Salvadorko Unibertsitatera (UES) egin genuen bisita pasa den uztailaren 25ean. Bere egin ninduten campusak dituen gune berdeak, ikasleek antolaketarako dituzten espazioak, hormen aldarrikapenak eta memoria… Elektrikako Fakultatera bidean 70ean El Salvadorko gobernuak hil zituen ikasleak omentzeko ekitaldia: dantza, diskurtso kritikoa, musika, ikasle mugimendu egituratua… Zetino Elektrika Fakultateko Energia Berriztagarrien zuzendariarekin bildu ginen ondoren, laborategi batean. Laborategian teknologia desberdineko bi plaka fotovoltaiko, alderanzgailu monofasiko eta trifasikoak eta mikroalderanzgailuak zeuden.  Alderanzgailuetan ikusi ahal izan genuen fakultateko teilatuan zeuden plaka fotovoltaikoek sortutako potentzia; plaketako bat eguzkiarekiko oinarri higikorra zuen eta besteek finkoa. Hori dela eta, sorkuntza fotovoltaiko handiagoa erakusten zuen mugikorrak. Unibertsitateko ikasleek diseinatu zuten higikorra, eta azaldu zigun nola motorrak plakatik sortzen duen energiaren bidez birarazten duen plaka bera. Alderanzgailuei dagokienez, normalean, plaka-serie bakoitzko bat jartzen dela esan zigun, baina mikroalderanzgailuen kasuan, plaka bakoitzeko bat jarri behar dela. Amaitzeko, laborategian zeuden plakak aztertu genituen eta konexioak fisikoki egiten ikasi. Bat silizio polikristalinozkoa zen eta bestea hainbat materialen arteko nahasketa.

Bisita amaitzeko, Buena Vistan diseinatzen ari garen eguzki-energia bidezko ur-ponpaketa sistema isolatuari buruz hitz egin genion, haiek ere unibertsitatea komunitateen zerbitzura jartzeko asmoa dutelako etorkizun hurbil batean.

Mikro eta makro mailako bizipenak

UPV/EHU-ko ikasle eta egun El Salvadorren Mugarik Gabeko Ingeniaritza, ADES Santa Marta eta FIA/UES-ekin batera GrAL-a burutzen ari den Mikeli bidaiaren aurretik eginiko elkarrizketa.

Zergatik burutuko duzu GrAL-a lankidetzan?

Familiarekin, lagunekin eta ezagunekin Gradu Amaierako lanei buruz hitz egin ondoren, konturatu nintzen gehienak erabilera esakasa edota nulua daukatela. Izatez, gehienak unibertsitateko ikerkuntzei laguntzen dieten ikerkuntza txikiak dira. Gradua amaitzeko behar den azken pausu moduan barneratuta daukagu eta gehienetan ez gara konturatzen lan honekin arazoak dituzten lurraldeak ahal den heinean lagundu ahal dugula.

Gainera GrAL ezberdina egin nahi nuen, zerbaitetan ezberdintasuna markatu ahal zuena, era honetan nire ezaguerak erabiliz gero beste pertsona batzuen bizitzan lagunduz.

Zertan datza zure GrAL-a?

Nire lana kostu baxukoa, eskuragarria eta iraunkorra den teknologia baten lehenengo ikerkuntza batean datza. Nire partea pretratamenduan eta mikroorganismoen erabileraren hobekuntzan eta eraginkortasunaren handitzean zentratzen da bereziki.

El Salvadorren izandako esperientzietatik zein espero duzu aipagarriena izango dela?

Nire lana testuinguruan kokatu ahal izatea. Garatzeko bidean dauden herrialdeen uraren eta honen tratamenduaren egoera ulertzea.

Zer neurritan uste duzu GrAL honek eraldaketa ekintza bat suposatzen duela?

GrAL honen errealizazioa eraldaketa akzio bikoitza suposatzen du, alde batetik lana kostu baxuko, eskuragarria eta iraunkorra den teknologia den biojardinera bati buruzkoa denez jada zerbait eraldatzailea da. Bestaldetik lan hau burutzea informatzea behartzen du, era honetan El Salvador moduko beste lurraldetan mota honetako proiektuen bistaratzean lagunduz.

Zer uste duzu GrAL honek aportatuko dizula etorkizun batean?

Batez ere esperientzia.

Gozatu esperientziaz Mikel, eta bueltan gaude!

El Salvadorren biojardinerak aztergai

Mugarik Gabeko Ingeniaritza, ADES Santa Marta eta FIA/UES-ekin batera GrAL-a gauzatzen dabilen UPV/EHU-ko ikasle den Leireri El Salvadorrera joan aurretik egindako elkarrizketa hementxe!

Zergatik burutuko duzu GrAL-a lankidetzan?
Orain dela urte bat unibertsitateko hitzaldi batera joan ginen non gazte batzuek kooperazioz burututako Gradu Amaierako Lanaren esperientzia aurkezten zuten. Ondoren Robertorekin [UPV/EHU-ko iraskalea eta ISF-MGI-ko ikerkuntza taldeko kidea] hitz egin ostean aurrera jarraitzea erabaki genuen, gaia interesgarria eta errealitatera aplikatuta baitzegoen. Gainera Gradu Amaierako Lana kooperazioz egitean bidaiatzeko aukera ematen zigun, gure bizitza markatuko zigun esperientzia bizitzeko aukera hain zuzen ere. Izatez, bidai honetan urak daukan benetako garrantzia ikustea espero dugu, inolako kontzientziarik gabe erabiltzen duguna.

Zertan datza zure GrAL-a?
Nire Gradu Amaierako Lana biojardinera sistema baten modelizazioan eta simulazioan datza. Biojardinera baten instalazioa burutzerakoan hiru tratamendu ezberdin ezartzen dira eta biojardinera prozesu biologikoa gertatzen den tratamendua da, bertan sustratuaren eta mikroorganismoen iterakzioa gertatzen da eta. Izatez, mikroorganismoei esker biojardinerara sartzen den ur grisaren sustratu (DBO5) kantitatea murriztea lortzen da, behin honela ureztatzerako erabili daitekeen ura lortuz.
Ingeniaritza Kimikoko lan bat denez balantze ezberdinak planteatu egin dira, bai sustratuarentzako zein mikroorganismoentzako. Behin balantzeak planteatuta Scilab erabili egin da simulazio erraminta moduan, era honetan sustratu eta mikroorganismo kontzentrazioen eboluzioa denborarekiko aztertu ahal izateko. Simulazioak biojardineraren errendimendua adibidez ere ikustea ahalbidetzen du, honela biojardineraren barruan Ingenieritza Kimikoaren ikuspuntutik zer gertatzen den ulertu ahal izateko.

El Salvadorren izandako esperientzietatik zein espero duzu aipagarriena izango dela?
Uraren analisian ahal dudan heinean laguntzeaz aparte, era honetan hemengo biojardinerak aurkezten duten errendimendua aztertuz, urak daukan garrantziaz konturatzea espero dut, herrialde honetan ur edangarriaren falta pairatzen duten pertsona asko bizi dira eta.

Zer neurritan uste duzu GrAL honek eraldaketa ekintza bat suposatzen duela?
Eraldaketa edozein kasuan nire pertsonarengan izango da, apaltasuna eta gauzen balioa ikasiz.

Zer uste duzu GrAL honek aportatuko dizula etorkizun batean?
Errealitatera enfokatuta dagoen lan bat burutu izanaren esperientzia.

 

Egonaldi ona izan Leire, eta bueltan gaude!

 

Uraren defentsaren aldarrikapena bizi

San Isidroko ingurugiro artista eta aktibista zen Marcelo Riveraren erailketaren bederatzigarren urteurrenean bertan, uztailaren 5ean, herrialdeko hainbat txokotan milaka pertsona atera ziren kalera uraren pribatizazioaren aurka eta orain dela 12 urtetik mugimendu sozialek aldarrikatzen duten Uraren Lege Orokorraren defentsan.

Informazio gehiago:

#ApruebenLeyGeneralDeAguasYa
#NoALaPrivatizacionDelAgua

Ur kudeaketaren aulkiak

20 aulki,… 10 hobe, ezta? Ondo da?…….. Ez! Orain hobe 7,… ez hobe 5, ez 7! Aulki zenbakien arabera laburbildu daiteke 11 urte luzetan El Salvadorren uraren lege orokorraren inguruan darabilen eztabaidak. Oraintsu aurkeztu du Universidad Centroamericana “José Simeón Cañas” (UCA, gaztelerazko siglak) unibertsitate pribatu esanguratsuko aholkulari talde batek azken proposamena, 7 aulkiduna, ekainean bertan El Salvadorreko alderdi kontserbadoreek Asanblada Legegileko Ingurumen eta Aldaketa Klimatikoaren komisioan eztabaidatzeko aurkeztu zuten 5 aulkitako proposamenak sortu zuen zalaparta soziala baretze aldera.

Hala ere aulkien zenbakietan baino, aulki horiek osatuko luketen uraren kudeaketaren kontseilu zuzentzailean nor eseriko den hautatzean dago gakoa. 7 bat hilabete lehenago beste 7 aulkidun proposamen batek eragin zuen moduan, uraren kudeaketaren boterea noren esku utzi nahi den izan da azken hilabetetako Uraren Pribatizazioaren Aurkako Aliantzak (non El Salvadorreko Uraren Foroak ere parte hartzen duen) buruturiko ohar abisu eta ekintza guztien muina. Horren adibide dugu, uztailaren 11ean El Salvadorreko 14 departamentuetan aliantza honek burutu zituen ekintzak. Uraren Foroko Balsamo Mendilerroko Lurralde Mahaiko lagunak La Libertad departamentuko Santa Tecla hirian, eta ADES Santa Marta eta Osasun Foroko kideak Cabañas departamentuko Guacotecti herrian izan ziren, adibidez.

Aliantza honen izenak berak argi uzten duen moduan, jakina da azken proposamen hauek aulki gehienak uraren kontsumo altua duten El Salvadorreko zein sektore ekonomikoren esku utzi nahi dituzten. Hori dela eta, argi dute Ur Giza Eskubidea gauzatzeko kudeaketa publikoa eta komunitario izan behar dela, 2012tik 10 aulkidun proposamena aurkeztu ondotik Asanblada Legegileko Ingurumen eta Aldaketa Klimatikoaren komisioaren eztabaidetan adierazi izan duten moduan. Horixe da pribatizazio eta merkantilizazio prozesuen aurrean ISF federazioko “ura guztiona, eskubidea da, ez salgaia” kanpainaren ideietan laburbiltzen dena, eta parte hartzailea, gardena eta kontu-ematean oinarritzen den uraren kudeaketaren ereduaren oinarria. ISF-MGIk El Salvadorreko erakunde ezberdinekin elkarlanean eredu hauek bultzatzen jarraitzeko ekinean dihardu, eta aulki jolas honen azken kapitulu honi adi jarraituko diogu aste eta hilabete hauetan zehar.

Hori bai, ez dago inongo berririk Asanblada Legegileko 84 aulkitan eserita dauden diputatuek legealdi honetan onartzeke duten konstituzioko 69. artikulu berriaren inguruan. Ura eta elikadura giza eskubidea Game Over omen dabil oraindik El Salvadorren.

GrALa garapenerako lankidetzan egiteko ilusioa

Ia pasatu dira ia 2 urte Sergiok bere GrALa garapenerako lankidetzan egiteko erronka hartu zuela. Garai hartan ilusioz erantzun zigun orain gure blogean berreskuratzen dugun elkarrizketan:

Zergatik lankidetza arloko GrALa?

Graduko 4. maila hastean Gradu Amaierako Lana (GrAL) zeri buruz egitea aukeratu behar nuen. Irakasleek proposatzen zituzten proiektuek ez ninduten gehiegi motibatzen eta, gainera, giza garapenerako lankidetza arloan zerbait egiteko ideia nuen. Izan ere, duela hiru urte Ghanan egon nintzen umezurztegi batean eta antzeko esperientzia errepikatu nahi nuen. GrALa gustora egin nahi nuen, zerbait aurrera eramateko balioko lukeena eta ez gradua amaitzeko tramite huts bat bakarrik. Horregatik, Mugarik Gabeko Ingeniaritza elkartearekin harremanetan jarri nintzen eta egun eskuetan daukadan proiektua lortu genuen.

Zertan datza zure GrALak?

El Salvadorreko Asociación Comunitaria Unida por el Agua y la Agricultura (ACUA) elkarteak proposatutako Conacaste kantoiaren komunitate batzuetarako ur-hornidura sistema bat diseinatuko dut. Lana Bilbotik aurrera eramateko, gaiari buruzko informazioa eta beharrezko datuak partekatu dizkidate eta sistemaren eskema egiten hasi naiz. El Salvadorrera heltzerakoan, egindako eskema osatuko dut bertan dituzten datu zehatzagoak erabiliz eta GrALa egingo dut: kalkuluak egin, ondorioak atera, alternatiba aukeratu, etab. eta lan osoa idatzi.

Zer espero duzu bertan egingo duzun egonalditik?

Ekainean El Salvadorrera joango naiz hilabete eta erdiko egonaldia egitera. San Salvador hiriburuan egongo naiz lo egiten eta egunero Zaragozara joango naiz ACUAn lan egitera. Noizbait komunitateetara gerturatuko garela uste dut proiektuaren errealitateaz jabetzeko: bertan bizi diren pertsonak eta euren bizimodua, gabeziak eta premiak ezagutzeko.

Bilbora umilago bueltatuko naizela uste dut. Esperientzia honek gure bizimodua erlatibizatzeko balioko dit eta guretzat normalak diren eskubide eta baliabideak beste leku batzuetan existitzen ez direla ikusiko dut, edo hauek lortzeko egin beharreko esfortzua zein den.

Egonaldi honekin giza garapenerako lankidetzan esperientzia bereganatu nahi dut: nola funtzionatzen duen, proiektuak aurrera eramateko trabak zeintzuk diren, langileak nola antolatzen diren, komunitateetako pertsonekin harremana nolakoa den, etab. Lankidetzan lan egiten jarraitzera motibatuko nauela uste dut.

Zure ustean, mota honetako GrAL bat zein neurritan izan daiteke eraldatzaile?

Nire GrALean proposatuko dudan ur-hornidura sistema aurrera eramango denik ere ez dakit. Hortaz, zuzenean batere eraldatzaile ez izatea suerta daiteke. Baina GrALa egiteko aitzakiarekin El Salvadorrera banoa, ACUA elkartearekin tailerretan parte hartzen badut, etorkizunean lankidetzan lan egiteko kontaktuak egin eta esperientzia bereganatzen badut eta nire egonaldian bizi izandakoa lagun eta ezagunekin partekatzen badut, eraldatzailea izango da neurri batean edo bestean.

GrAL hau egiteak etorkizunari begira zer ekarriko dizula uste duzu?

Alde batetik, GrAL bat egiteak industria ingeniaritza arloko proiektuak ezagutzea, prestatzea, idaztea eta aurrera eramatea du helburu, eta baita arazo edo gabezien aurrean konponbideak proposatzeko gaitasuna bereganatzea, ikasitako kontzeptuak, kalkulu tresnak eta metodologiak erabiliz. Beste alde batetik, ohiko GrAL bat beharrean garapenerako lankidetza arlokoa denez, nire lana proiektu handiago baten parte izango da. Horregatik, unibertsitatean aurkeztu behar dudanaz gain beste hainbat aspektu landuko ditut eta lankidetzako proiektu erreal baten egitura eta lan egiteko modua ikusi eta ikasiko ditut. Honek beste ikuspegi praktikoago bat emango didala espero dut, benetako proiektuetan ematen diren arazoak biziko ditudalako eta irtenbide eman beharko diedalako.

Partekatu nahi duzun beste ezer?

Ingeniaritzako graduan ikuspegi soziala falta da. Errentagarritasun ekonomikoa lantzen da baina proiektuen onura edo zergati sozialak ez dira aipatzen. Horregatik erabaki nuen Gradu Amaierako Lana giza garapenerako lankidetzan egitea: beste ikuspegia ere bereganatzeko, ez bakarrik unibertsitatean irakatsi diguten ikuspegi partziala.

Behin esperientzia pasata, Sergio, esperotakoa bizi izan zenuen ala ilusio hutsa izan zen? Animatuko zenituzke honelako esperientzia batera unibertsitateko ikasleak? Ia gure facebook-eko sarreran erantzuten digun.

ISF-MGI El Salvadorren martxan

Bisitez betetako astea igaro genuen El Salvadorren ISF-MGI-ko kideok urtarrilaren amaieran. ESF Catalunyako adiskideekin etorkizuneko erronkei buruzko solasarekin hasi, eta El Salvadorreko unibertsitateko Ingeniaritza eta Arkitektura Fakultateko (FIA/UES) dekanotzako eta ASEIAS ikasle elkarte antolatuko kideekin batzartu ginen. Bertan, UPV/EHUko OFICOParen babesarekin sustatu den unibertsitate-lankidetzaren esperientziatik guztiok jaso ditugun ikasbideei eta etorkizunari begira elkarlanean burutu ditzakegun ekintzei buruz mintzatu ginen.

Hiritik irten, eta arnasestuka dabilen Balsamo Mendilerrora jo genuen, bertako komunitate eta elkarte antolatuekin Ur eta Saneamendu Giza Eskubieen eta ingurumenaren defentsaren borrokan azken bi urte hauetan ACUA, ASAPS eta CORCULL erakundeekin daramangun ahalduntzen prozesuen nondik norakoak bertatik bertara ezagutzeko. Uraren Giza Eskubidearen defendatzaile hauek elkarte moduan komunitate eta lurralde mailako antolamendurako beharrei aurre egiten ari dira trebakuntza prozesu ezberdinen bidez, beste hainbat erronken artean, estatuko beste hainbat elkarterekin batera Uren Lege Orokorra gauzatzeko beharraren aldarri nekaezinari eusteko adibidez. Uraren defentsaren eguneroko lan horretan emakumeek duten protagonismo aktiboaren (ez ikusizkoa oro har) lantze aldera oraintsu hasi da beraiei zuzendutako iturgintza trebakuntza. Prozesu hau eta ASAPS osatzen duten komunitateetako ur batzordeekin gauzatuko diren beste batzuk, ANDA estatuko uraren antolatzaile publikoaren landa-eremuko sistema eta komunitateentzako atentziorako gerentziarekin elkarlanean gauzatuko dira, ur edangarria bideratzen duten sistemen antolatzaile eta kudeatzaileentzako formakuntza integralerako gune berrian. Prozesu hauek Bizkaiko Foru Aldundiaren garapenerako lankidetza proiektuetarako diru-laguntzen deialdi ezberdinen bidez burutzea posible izan da.

 

San Jose Guadalupe komunitatera hurbilbuta 2015an hasi eta 2016 bukatu zen uraren hornidura-sistemaren eraikuntza proiektuaren lorpenak aurrez aurre ezagutu genituen. Aipatzekoa da ur sistema honen diseinua Garapenerako Lankidetzan oinarrituriko Gradu Amaierako Lan baten bidez gauzatzea lortu zela. Horrez gain, gaur egun martxan dagoen saneamendu proiektuaren aurrerapenei buruz komunitateko kideekin solasa izan genuen. Komunitate honetako proiektu berri honek ere Bilboko Udalaren garapenerako nazioarteko lankidetzarako diru-laguntzen deialdiaren bidez gauzatzeko aukera izan du.

 

Azken bisita honen ostean Radio Balsamoko kideek ISF-MGIko kide den Aitor Gomezi egindako elkarrizketaren berrian laburbiltzen den moduan “ura ezinbestekoa da bizitzarako, eta Balsamoko mendillerroaren kasuan, (…) beharrezko lana da honakoa bizirik irauteko, beste aukera batzuk izateko eta herritarren gaitasunak sendotzeko”. Berri horretan bertan Steve Magaña esatariak laburtzen duen moduan horretan jarraitzen dugu ISF-MGItik “Ura Giza Eskubidea den eskakizunaren bitartez komunitateko antolakuntza sendotuz”.

Erronka zahar-berriak ditugu eskuartean beraz. Denon artean, aurrera ba!