Hezkuntza askatzailerako bideak igarotzen

Aurreko Aktibisten Eskolan Hezkuntza Askatzaileari buruz hausnartu genuen begirada feminista batetik. Gema Celorioren eskutik, Hegoako Hezkuntza Teknikoa, bere potentzial osoa ulertzeko hainbat gako aurkitu genituen. Lehenengo urratsa fokua pertsonaren gainean jartzean datza, pausu hori ezinbestekoa da izaera askatzailea izan nahi duen edozein hezkuntza-prozesu egin nahi bada. Gure ikaskuntza prozesuetan subjektu aktiboak garela aitortzea, mobilizazio soziala sortzeko moduko subjektu kritikoak eraikitzeko moduak aztertzea. Soilik puntu horretatik marraztu ahal izango ditugu eraldaketarako aukerak.

Proposamen horrek pentsamendu hegemonikoa osatzen duten elementuak deseraikitzeko erronkak jartzen dizkigu halabeharrez. Pertsonen eta herrien hondamendia dakarren testuinguru neoliberalean, kendu zigutena berreskuratzea geratzen zaigu soilik. Lekuz aldatzea bizitzaren jasangarritasunaren aldeko ikuspegiak geureganatzeko. Zergaitik onartu beharko genuke krisi finantziarioa guztiaren zentrua dela? Zergaitik ez dugu ikuspegia aldatzen zaintzen krisia ardatz kontsideratu ahal izateko?

Ibilbide honetan etapa berri bat agertzen da: beste epistemologiekin kontaktua, beste feminismoekin. Aukera paregabea errealitate desberdinak eta zeharkatzen gaituzten beste zapalkuntza batzuk ezagutzeko. Topaketa honek proiektu askatzaileak sortzeko desikasi behar duguna jartzen digu parez-pare. Garrantzitsua da mahai gainean jartzea gure interesen joera, Donna Haraway-ren gonbidapena onartu eta ikusaraztea denok abiatzen garela jada kokapen zehatza duen ezagutza batetik, errealitatearen interpretazio bakarra existitzen ez dela aldarrikatzeko.

Eta horrela, bidea egiten jarraitu, alda daitezkeen arrakala berriak ezagutzen. Trantsizioan bizitza osoan egongo gara. Baina hura aipatzean, geureganatu nahi dugu jada murgilduta gauden aldaketa prozesua.

Extraktibismoaren kontrako borroken istorioak

Euskal Herriko MGIren helburuen parte da extraktibismoaren kontrako eta giza eskubideen aldeko istorioak ezagutzea eta ezagutzera ematea. Lurraren, lurraldearen, uraren eta ingurumenaren aldeko borrokak, botere korporatiboaren eta politika extraktibisten kontrakoak.

Aste honetan hainbat istorio aurkeztuko dira. Ostegunean, maiatzaren 16an, Deustuko Unibertsitatean No tenemos miedo dokumentalaren proiekzioa izango da, El Salvadorko meatzaritza metalikoaren kontrako borroka prozesua batzen duena. Ikusentzunezkoaren ondoren izango den mahai-ingurua errazteko, Jaime Armado Sánchez-en presentzia izango dugu, Santa Martako Garapen Ekonomiko eta Soziala Elkarteko (ADES) kidea El Salvadorren.

Horrez gain, Emakumeak Lurraldearen eta Giza Eskubideen defentsan eta estereotipoen hausketa erakusketa osatzen duen argazki bilduma egongo da ikusgai, borroka feministaren ikuspegi global-lokalaren lagin fotografikoa. Argazki batzuk El Salvadorko emakume defendatzaileen ikasketa-prozesu baten emaitza dira. Prozesu horren nondik-norakoak ezagutzeko, Deisy Otilia Rivas izango da gurekin, ADESeko kidea eta argazkilaritza prozesuaren dinamizatzailea.

Eta ostiralean, maiatzaren 17an, Berdinak Gara eta Lumatik antolaturiko Lurraldearen defendatzaileak Jardunaldiak izango dira. Bertan, hainbat emakumek giza eskubideen defentsaren alde burututako defentsa eta erresistentzien berri emango digute. Emakume hauek izango dira: Yolanda Oquelí, ekintzaile feminista la Puya komunitatean, Guatemalan; Rosy Pérez Fray Bartolomé de las Casas Giza Eskubideen Zentruko kidea Chiapasen; Marixela Ramos Radio Victoria-ko kidea El Salvadorren; eta María Olga Coronado Consejo de los Pueblos Mam-eko kidea Guatemalan.

Vidalina Moralesek Euskal Herrira eginiko bisitaren xedea El Salvadorko emakumeek lurraldearen eta Giza Eskubideen defentsan burutzen duten lana ezagutzera ematea da.

Pasa den astean, Vidalina Morales gure artean izateko aukera izan genuen. El Salvadorko kidea, komunitate-buru, natura defendatzailea eta meatzaritza metalikoaren kontrako borrokaren kidea dugu Vidalina.

Energiaz beterik eta nekaezin, Euskal Herrian egin duen geldialdian, Vidalina Moralesek resistiendo al extractivismo lelopean,zazpi jardunalditan parte hartu du, eta El Salvadorko komunitate antolatuek hamarkada bat baino gehiagotan burututako meatzaritza metalikoaren kontrako borrokaren berri eman digu. Borroka hori ohiz kanpoko gertaera bilakatu da Latinoamerikan. Izan ere, meatzaritza metalikoa debekatu duen lehenengo legea, eta bakarra, ekarri du. Lorpen honek ez du esan nahi gatazkarekin amaitu denik, meatzaritzan jarduten duten enpresa handiek jarraitzen baitute presio egiten El Salvadorko azpi-zorua bereganatzeko. Hala ere, garaipen adibidea bihurtu da, eta lurralde desberdinetako borrokentzak inspirazio-iturri bihurtu da.

Unibertsitatean eskaini zituen aurkezpenetan – Donostiako UPV/EHU-ko Ingeniaritza Eskolan, Bilboko UPV/EHU-ko Ingeniaritza Eskolan eta Leioako UPV/EHU-ko Arte Ederretako fakultatean-, Vidalinak nabarmendu zuen akademiaren garrantzia nekazaritza eremuetako borroketan, problematika desberdinen argudioetarako ikerketak eta txostenak ahalbidetzeko tresna gisa. El Salvadorko kasuan, hala izan zen, non ikerketa zientifikoek munta berezia izan baitzuten egiaztatzeko meatzaritzak ingurunearen kontra zituen eraginak.

Morales protagonista duen No tenemos miedo dokumentalak meatzaritza metalikoaren kontrako borroka-prozesua biltzen du. Lehenago aipaturiko fakultateetaz gain, ikus-entzunezko formatuan proiektatu zen Donostiako Koldo Mitxelena kultur-gunean, Tolosako Leidor zineman eta Basauriko Marienea emakumeen etxean. Proiekzio bakoitzaren ondoren, publikoak aukera izan zuen giza-eskubideen defendatzailearekin zalantzak eta jakin-minak partekatzeko.

Azkenik, ekintzarik potoloenak Bilboko Bilborock-en izan zuen tokia, Silvia Federici, Rosa Lago, Sara Ibañez eta Estitxu Villamor aktibista ekofeministekin batera, zeinek haien ingurumenaren aldeko borrokak partekatu zituzten ikuspuntu feminista batetik. Guztiek nabarmendu zuten ingurumen-eraginek ondorio zuzenak dituztela emakumeengan. Moralesek azaldu zuen nola uraren arazoek bereziki emakumeengan dituzten, eta hori dela eta, El Salvadorren borroka emakumeek burutu zutela, hein handi batean, El Salvadorko emakume bati, borrokan sartzeko, etxetik eta komunitatetik irtetea dakarren guztiarekin.

Laburbilduz, Vidalina Moralesek Euskal Herrira egin duen bisita ikasketa prozesua izan da. El Salvadorko emakumeen lana ezagutzea lurraldearen eta Giza Eskubideen defentsan inspirazio-iturri da beste borrokentzat eta erresistentzian dauden beste lurraldeentzat.

Begirada feminista hezkuntza askatzailerako

Aktibista Eskolan krisi sistemiko honen aurrean planteatzen diren proposamen pedagogikoak ezagutzeko asmoz jarraitzen dugu. Begirada kritiko eta askatzaile duen hezkuntza lantzea ez da erreza, batez ere jakintza enpresen nahien arabera nola lantzen den ikusten dugun unibertsitate giroan. Hori dela eta, nahitaezkoa iruditzen zaigu honen inguruan hausnartu eta gizarte aldaketarako eta interes askatzailerako lagungarri diren jakintza kolektiboen sorkuntzan dabiltzan proposamenak azaleratzea. Hezkuntza teknikoetan honelakoak zailak iruditu arren, honen pitzadurak aurkitu genitzake hezkuntza askatzalierantz abiatzeko.

Gai horietan sakontzeko, Gema Celorio, Hegoako Hezkuntza Teknikaria izango dugu bidelagun. Beraren laguntzaz Hezkuntza Askatzailearen oinarriak ezagutuko ditugu: intersekzionalitate kritikotik jakintzen elkarrizketara, gizon eta emakumeek dituzten postuen eraldaketarako begirada feministaren beharrean sakonduz. Saiora bertaratzeko eginbehar bakarra hezkuntza(arroba)euskadi.isf.es helbide elektronikora aurretiaz mezua bidaltzea da, AKTIBISTA ESKOLA hitza honen gaian adieraziz, sarrera doakoa eta librea da eta. Gainera, saio honetan parte hartzeko ez da beharrezkoa Aktibista Eskolako aurreko saioetara etorri izana.

4. saioa: Begirada feminista hezkuntza askatzailerako

Data: Apirilaren 11a, osteguna

Bideratzailea: Gema Celorio

Ordua: 17:00-19:00

Tokia: Bilboko Ingeniaritza Eskola, P1G1A gela

Bizkaian ere uraren kudeaketa publiko, sozial, demokratiko eta jasangarriaren alde

Uraren Nazioarteko Egunaren bezperan aurkeztu zen Bilbon dozenaka gizarte-eragile eta elkartek osatzen duten Ur Publikoa Plataforma, Bizkaian uraren ziklo integralaren kudeaketa publiko, sozial, demokratiko eta jasangarria lortzeko asmoarekin.

Honako puntuak ditu plataformak adostutako manifestuak:

  1. Ura izateko aukera Giza Eskubidea da
  2. Uraren titularitateak eta kudeaketak %100 izan behar dute publiko
  3. Kooperazioa eta elkarlan publikoa
  4. Enpleguak publikoa eta kalitatekoa izan behar du
  5. Ezinbestekoa da ingurumen, ekonomia eta egitura arloko jasangarritasuna
  6. Zerbitzuaren kostuari aurre egiteko tarifak bere osoan berriro inbertitzea
  7. Herritarren partaidetza eraginkorra lortzeko kudeaketa gardena, anitza eta irekia
  8. Kontsumo arduratsua eta inplikatu guztien aldetik ura aurreztea sustatzearen aldeko apustua
  9. Bultzada sendoa txorrotako uraren kontsumoari
  10. Legedia eta araubidea egokitu

Honako esteka honetan aurkitzen da aurkezpen dossierra eta Bizkaiko uraren kudeaketaren inguruan (giza eskubideak, lurraldea, kudeaketa eredua, enplegua, jasangarritasuna eta partaidetzari dagokionez) egindako aldarrien garapena duen dokumentua.

Datozen hilabetetan ekingo dio plataformak eragile gehiago batu eta aldarri hauek gauzatzeko elkarlanari. Web orri honetan eta sare sozialetako kontu honetan jarrai ditzakezu berriak.

 

Lurraldearen defendatzaileak ustiapen-ereduaren mehatxuaren aurrean

Datorren ostegunean, martxoaren 28an, Aktibisten Eskolan saio oso berezi bat izango dugu. Ustiapen-ereduaren garapenaren aurrean, lurraldearen defendatzaileek bizi duten errealitatera hurbilduko gara. Borroka horretan, interes ekonomikoek eta berme ezek errepresio-maila handiak eragiten dituzte ustiapen-proiektuen aurka aritzen diren ekintzaileen kontra. 2018an, 321 ekintzaile inguru erail zituztela zenbatetsi da, horietako % 75a ingurumen ekintzaileak ziren.

Ekozimaldia 2019aren barne, “No tenemos miedo” dokumentalaren emanaldia izango dugu. Dokumental horrek El Salvadorko meatzaritza metalikoa debekatzea lortu zuen borroka-prozesua laburbiltzen du. Vidalina Morales, komunitate burua, ingurumen defendatzailea eta El Salvadorreko meatzaritza metalikoaren aurkako borrokako kidea da, eta lehen eskuko testigantza eskainiko digu. Horrez gain, gurekin izango dugu Itziar Caballero (CEAR Euskadi) gaur egun Giza Eskubideen defendatzaileen defentsa nola lantzen den eta eskura ditugun mekanismo eta tresnen inguruan hausnartzeko. Zure zain egongo gara!

Data: 2019ko martxoaren 28a, osteguna.

Ordua: 17:00-19:00

Tokia: Bilboko Ingeniaritza Eskola, P1G1 ikasgela.

Herri Hezkuntzaren ispiluan aurrez aurre begira

Pasadan otsailaren 28an Aktibista Eskolaren bigarren saioa izan genuen. Honako honetan, Herri Hezkuntzaren proposamena ezagutzeko nahiak bultzatu gintuen. Irakasle, ikasle eta gizarte eragileetako langileak batu ginen gure ikasketa prozesuetako praktikak eta bizipenak berrikusiz hauek Herri Hezkuntzaren printzipioei so egiten dieten (edo ez) jabetzeko.

Beatriz Casadoren bideratzearekin, hasteko saiora hurbildu ginenekin osatutako taldean zein zapalkuntza ardatz ager litezkeen aztertu genuen. Herri Hezkuntzatik ezkutatzen dena izendatzeko gonbita egiten da. Sexu/generoa sistema, adina, errealitate linguistikoa edota esperientzia metaketari loturiko ezberdintasunak talde dinamikari edota saioan zeharreko parte-hartzeari eragin ziezaiokeen berrikusi genuen. Botereak bistaratuz, plano ikusgaira ekarriz, hauek landuz. Horrela, Herri Hezkuntzak dakarren emantzipaziorako ideari forma ematen hasi ginen.

Herri Hezkuntza jendearen jakintzan oinarritzen da. Hori dela eta, hurrengo pausoa: batu gaituen gaiaren inguruan taldeak duen jakintza aztertzea. Herri Hezkuntza aurretiaz ditugun ezagutzak aintzat hartu eta horietatik eraikitzean datza, ikasitako guztiak gure bizitzan sentsua izan dezan. Bakoitzak Herri Hezkuntzari buruz zekiena elkarbanatuz, saioko bideratzaileak bere esperientzia ekarri zigun eta horrekin mapa osoago bat lortu genuen. Beste ideia askoren artean, Herri Hezkuntza hizketa prozesu bat, pentsamendu eta ekintzarako korronte bat, eta osoko ikuspegitik (emozioak, gorputza, esperientzia, adimena, etab.) etengabeko prozesu eraldatzaile baterako laguntzeko eredu bat denez gizarte eta politika konpromisorako edukiak testuinguruan jartzea bilatzen du.

Ez dago Herri Hezkuntza ulertzeko modu bakarra, begirada berri batetik birkokatzeko gonbita luzatzen digu. Hurrengo ariketetan, bitxikeria ezberdinak agertzen joan ziren, bide hauetan jorratzean izandako esperientzietako zailtasunak “sistema bankarizatua” (jakintza duenak hauek ez duenaren gain ezagutza jartzen duen eredua) heziak izanagatik direla erreparatuz. Ikasketa prozesuak bideratzean aldi berean zaintzearen eta erronkak egitearen arteko oreka zailaren inguruko gogoetarekin bukatu genuen. Herri Hezkuntza ekinean eratzen da.

Herri Hezkuntza, gizarte emantzipaziorako proposamena

Gogoeta kritikoaren eratzearen alde egin beharrean, hezkuntza eredu hegemonikoak merkatuaren interesei probetxugarri izateko arreta duela dirudi. Bere balio, eduki eta metodologiak zapalkuntza berrien transmisio-uhalak bilakatzen dira, eta ez gara beti hortaz jabetzen. Hori dela eta, Herri Hezkuntza emantzipaziorako proposamen gisa sortzen da, eremu pedagogikoan beste bide aukera batzuk eraikitzeaz gain munduan egoteko modu bezala. Ikasketa prozesuetan subjektu aktibo bilakatzeko aukera moduan, eta prozesu pedagogikoa gizarte eraldaketarako zerbitzura dagoela ulertuz.

 

Gai hauetan sakontzeko, hurrengo Aktibista Eskolako saioan Beatriz Casado ikerlari militantea, antropologian aditua eta erizaina izango dugu bideratze lanetan. Erakunde eta gizarte-eragile ezberdinekin lan egin eta kolaboratu du herri hezkuntzako, ikerketa-ekintza parte-hartzaileko, komunitateetako dinamizazioko eta formakuntza politikoko prozesuetan. Bere laguntzaz, Herri Hezkuntzaren oinarriak ezagutzeko aukera izango dugu. Saiora bertaratzeko eginbehar bakarra hezkuntza(arroba)euskadi.isf.es helbide elektronikora aurretiaz mezua bidaltzea da, AKTIBISTA ESKOLA hitza honen gaian adieraziz, sarrera doakoa eta librea da eta. Gainera, saio honetan parte hartzeko ez da beharrezkoa Aktibista Eskolako aurreko saioetara etorri izana.

 

2. saioa: Herri Hezkuntza, gizarte emantzipaziorako proposamena

Bideratzailea: Beatriz Casado Baides

Data: 2019ko otsailaren 28a, osteguna

Ordua: 17:00-19:00

Tokia: Bilboko Ingeniaritza Eskola, P1G1 gela

Mundu zientifiko-teknologikoan maskulinitate berrien inguruan hausnartzen

Pasaden urtarrilaren 24ean, Aktibista Eskolaren edizio berri bati ekin genion. Sorkin, Jakintzen Iraultegia elkarteko kideak izan ziren lehen sesioa hau bideratu zutenak, eta bertan “maskulinitate berriek mundu zientifiko-teknologikoan” nola jarduten duten sentitu, hausnartu eta esploratu genuen.

Saioa funtsezko kontzeptu ezberdinen buruzko gogoetak elkarbanatzen hasi genuen. Genero-arrakaletatik gizon-taldeetara, patriarkatuari buruz dugun ikusmoldeari ere so eginez. Prozesuan zehar ideia ezberdinak aztertzera heldu ginen mundu zientifikoan ere dugun sexu-genero sistema ikusarazteraino. Zientzia zapaltzailetik emakumeek ikusezinarazte bikoitza jasaten duten. Alde batetik, emakumeek gizarteak legitimatutako zientzian egindako ekarpenak ez dira aitorzen. Beste aldetik, bizitzaren jasangarritasunerako eta emakumeek bereziki gauzatutako hainbat jakintza zientzia delakotik alboratu dira.

Zorionez, egoera hauetako asko feminismoetatik azaleratzea eta izendatzea lortu dira. Saioan adibidez matilda efektua moduan ezaguntzen dena aztertu genuen. Honek, emakume zientzialarien lanen lorpenetan gizon lankideei aitortza emateak sortzen duen oztopoari lotutako kaltea da. Genero mandamenduak emakumeak mundu zientifikorako gauza izan ez direlakoari ekiten ez badiogu, hauek garatzeko duten aukeren etekinean eragina du. Ertz asko aztertzeko, baita gogoak ere.

Zientziarekiko gertutasuna dugun emakume eta gizonak izanik, geure gorputzetan zein genero estereotipok eragin duten eta hauek kontzientzia kolektiboa nola bizirauten duten adierazi genuen. Emakume batzuk behin baino gehiagotan entzun behar izan dituzten esaldiak partekatu zituzten, “Zu zertan zabiltz ingeniaritzan? Zein zaila, ezta?” adibidez. Horiez gain, nola zalantzan jarria dituzten kasuren batean kargu batek duen boterea izan dutenean. Gizonen kasuan, zaintzak eta hazkuntzak onartzeak nola harritzen eta neurriz kanpo balioztatzen diren komentatu zen, emakumeei berriz ziurtzat jotzen zaienean.

Berdintasunezkoa ez den zientzia honen espirala apurtzeko asmoz ditugun orotariko erronka hauen panoramaren aurrean kokatzen joan ginen talde aurkikuntza honekin. Nagusituriko binarismotik irtetzetik hasi eta bizitza erdigunean duten jakintzak barneratuz zientzia hegemoniko ideia horren birformulazioraino. Gizon moduan ditugun eginbeharrak kontuan hartuz gero, garrantzitsua da gure posizio erosoetatik irtetea eta ditugun abantailei ere aurre egitea. Horrela iritsi ginen Aktibista Eskola honen lehen saioaren azken txanpara, nahiz eta ibilbide luzeago dugun aurretik.

 

ZIENTZIA, TEKNOLOGIA ETA GIZARTEA. Hegoa Institutuaren graduondoko ikasketetan buruturiko Giza Garapenerako Teknologien inguruko saioa

Askotan zientzia eta teknologia neutraltasun gune gisa eta ideologiarik gabekotzat aurkezten dira. Zeinbaterainokoa da Ipar eta Hego Globalen artean teknologiaren erabileraren aldea? Nola gauzatzen dute emakumeek eta gizonek teknologiaren erabilera eta kontrola?

Galdera hauek jorratzeko, Ingeniería Sin Fronteras – Mugarik Gabeko Ingeniaritza (ISF-MGI) erakundeak pasadan asteartean, urtarrilaren 15ean, Hegoa Institutuaren Garapena eta Nazioarteko Lankidetza eta Globalizazioa eta Garapena masterreko ikaslegoari zuzenduriko saio bat burutu zuen. Bertan zientzia eta teknologiak bizigarri diren bizitzak posible izateko duten eraginaren inguruko hausnarketa proposatu genuen.

Hamabost bat gazte hurbildu ziren ordu pare bat iraun zuen saiora, eta topaketa eta hizketa gune bat garatu genuen Giza Garapenerako Teknologien eginkizuna eta gure erakundeak zientzia eta teknologia bizitzaren zerbitzura jartzeko egiten duen lanaren inguruan eztabaidatuz.

Horrez gain, hausnarketen gehiengoak Giza Garapenerako Teknologietan perspektiba feminista txertatzearen eta honen zeharkakotasuna garatzearen garrantziari buruzkoak izan ziren, eta horretarako hiru dimentsioetan zehar (proiektuarena, kolektiboarena eta pertsonala) erakundean gauzatutako praktika feministen adibide ezberdinak erabili genituen.

Espazio oso aberasgarria izan zen eta espero dugu hausnarketa kritikorako eta ISF-MGI erakundean, praktiken bidez edota bolondres gisa, partehartzeko interesa piztu izana.