Zeinek defendatzen du defendatzen duena?

Lurraldearen eta Giza Eskubideen defendatzaileen lana zuzenean ezagutzeko hainbat topaketa egin ondoren, defendatzaile horiek babesteko aktibatzen diren elkartasun-mekanismo eta -sareez jakin nahi genuen. Nola egiten dute lan? Zenbateraino dira egokiak? Emakume defendatzaile askok genero-arrazoiengatiko indarkeria mota askori aurre egiten diete, hala nola sexu-indarkeriari eta mehatxuei, jazarpenari eta emakume izatearekin lotutako difamazio-kanpainei. Egoera horren aurrean, geure buruari galdetzen diogu: zer paper bete dezakegu Iparralde Globaleko erakundeek gatazkan defentsan laguntza emateko?

Fernando Armendarizek, Protection Internationaleko giza eskubideen aldeko ekintzaileak, aintzat hartzeko garrantzitsuak diren gakoetako batzuk partekatzen dizkigu. Giza Eskubideak defendatzeak botere ekonomikoei aurre egitea esan nahi du, estraktibismotik datozen garro guztien aurkako etengabeko borroka da. Arrisku handiko jarduera da, eta, emakumeen kasuan, aparteko zaaurgarritasun egoera dakar, ez baitute beti ikusten beren komunitateek laguntzen dietela. Testuinguru horretan, Protection Internationalek komunitate-arloa indartuko duen eta nazioartean eragingo duen laguntza proposatzen du, babes-mekanismoetatik politika publikoetara igarotzeko.

Bertaratutakoen arteko eztabaida zabaltzean, hainbat lekutatik entzuten ditugu lekukotasunak, jasotako mehatxuengatik beren lurraldeetatik aldendu behar izan duten defendatzaileak eta nazioarteko elkartasunaren taula globalean kokatzeko modua birentsatzen jarraitzen duten Iparralde Globaleko ekintzaileak. Alde horretatik, hasieratik sor daitezkeen pribilegioak berrikustearen garrantzia azpimarratzen da, haien gorputza lehen lerroan jartzen duten pertsonei beren behar bezalako laguntza eman ahal izateko. Zentzu horretan, bide luzea dugu oraindik egiteke.

Pandemiaren aurrean, estatu askok aitzakia ezin hobea aurkitu dute babes neurri asko bertan behera uzteko. Premia psikoafektiboei lotutako ikuspegi feminista aplikatzen badugu, gaur egungoa bezalako uneetan inoiz baino garrantzitsuagoa da laguntza-neurriak indartzea, defendatzaileei sostengu emozionalean laguntzea, eta ondasun komunen pribatizazio handiagoaren aurrean gerturatzen den eraso berrirako prestatzea.

Eraso gehiagori, borroka eta erresistentzia gehiago. Baina, era berean, ez dezagun ahaztu, gehiago eta hobeto lagundu.

Komunikatua: El Salvadorren demokraziaren defentsaren alde

Hainbat elkarte politikok, sozialek eta sindikatuk komunikatu bateratu bat sinatu dugu El Salvadorko presidenteak egin nahi izan duen estatu kolpea gaitsezteko. Komunikatua hurrengoa da:

Nayib Bukele militarizó la Asamblea y violentó el estado constitucional de derecho para forzar a este órgano legislativo a actuar y decidir según su voluntad. En el pasado 9 de febrero en El Salvador el presidente Nayib Bukele convocó arbitraria y unilateralmente a la Asamblea Legislativa para obligar al órgano legislativo a la aprobación de un préstamo de 109 millones de dólares para la ejecución de la denominada 3ª fase del Plan de Control Territorial contra la delincuencia. Ante la inasistencia del quorum necesario, Nayib Bukele se presentó en la Asamblea Legislativa con la fuerza militar y policial en un innegable intento de intimidación y presión a este poder del estado.

Frente a ello hacemos un llamado para que:

  • El presidente de la República, Nayib Bukele, respete las rutas constituidas a través de la seguridad y legalidad jurídica y mantenga la paz y el diálogo político, garantizando la independencia de poderes y la institucionalidad democrática del país.
  • Que en sus funciones, procure armonía social y canales de coordinación con la Asamblea Legislativa, respetando los principios que rigen la Constitución de El Salvador.
  • Al presidente de la Asamblea Legislativa, Mario Ponce, a priorizar en todo momento la seguridad jurídica y la paz al pueblo salvadoreño.
  • A la Sala de lo Constitucional de la Corte Suprema de Justicia a ejercer el control constitucional que corresponde en estos casos y la exigencia de responsabilidades al Presidente del país ante este intento de autogolpe de estado y uso y abuso del órgano legislativo.

Hacemos un llamado desde la solidaridad internacional para que se respete el orden constitucional en El Salvador, se haga frente a la creciente militarización y se garantice la paz social y justa para el pueblo salvadoreño.

Argia aldizkariko argazkia

LANKIDETZA HITZARMENA MUGARIK GABEKO INGENIARITZA ETA GOIENER ARTEAN

Ingeniería Sin Fronteras País Vasco – Euskal Herriko Mugarik Gabeko Ingeniaritzak (ISF-MGI) eta GOIENER-ek, energia berriztagarrien sorkuntza eta kontsumo kooperatiba, lankidetza hitzarmena sinatu dugu, trantsizio energetiko eta demokratiko baten alde.

Ziurgabetasun handiko garaiak bizitzen ari gara eta honek ezartzen diguten errelitateari momentuoro egokitu behar izatea garamatza. Gizakiaren garapena interes ekonomikoen aurrean lehenesten duen gizarte bat, kulturari eta gatozen sustraiei begiratzen diena, beldurrik gabekoa eta ingurukoak entzuteko gai dena, gizarte osasuntsu eta justuagoa izanen da. Bi entitate hauek bat egiten dute horrelako gizarte bat lortzeko lanketan.

Zentzu honetan, bai ISF-MGIk baita GOIENER-ek ere, horrelako gizarte bat bilatzen dugu. Merkatuaren logikaren aurrean solidaritatea, elkarlana, komunitatearen erlazio horizontalak eta demokraziaren sozialaren, gizartearen parte hartzearen eta berrikuntza zibilaren ikuspegi berritzailea bultzatzen dugu.

Bi entitateek giza eraldaketarako bokazioa daukagu eta baita beste erkidego-izaera entitate batzuekin batera lan egiteko bokazioa ere, batez ere Kooperatibak, aipaturiko transformazioa lortzeko. Horregatik, helburutzat elkartasuna, gizartearen ongizatea eta guztion onerako ekarpena egiten duen interlankidetza funtsezkotzat hartzen dugu.

Agendaren eraikuntzarantz eta elkarrekin parekatutako proiekturantz emandako lehengo urrats honek pentsamendu kritikorako eta gizarte osoaren eskuan dauden alternatibak eratzeko balio izatea espero dugu.

Unibertsitatera bisita

El Salvadorko Unibertsitatera (UES) egin genuen bisita pasa den uztailaren 25ean. Bere egin ninduten campusak dituen gune berdeak, ikasleek antolaketarako dituzten espazioak, hormen aldarrikapenak eta memoria… Elektrikako Fakultatera bidean 70ean El Salvadorko gobernuak hil zituen ikasleak omentzeko ekitaldia: dantza, diskurtso kritikoa, musika, ikasle mugimendu egituratua… Zetino Elektrika Fakultateko Energia Berriztagarrien zuzendariarekin bildu ginen ondoren, laborategi batean. Laborategian teknologia desberdineko bi plaka fotovoltaiko, alderanzgailu monofasiko eta trifasikoak eta mikroalderanzgailuak zeuden.  Alderanzgailuetan ikusi ahal izan genuen fakultateko teilatuan zeuden plaka fotovoltaikoek sortutako potentzia; plaketako bat eguzkiarekiko oinarri higikorra zuen eta besteek finkoa. Hori dela eta, sorkuntza fotovoltaiko handiagoa erakusten zuen mugikorrak. Unibertsitateko ikasleek diseinatu zuten higikorra, eta azaldu zigun nola motorrak plakatik sortzen duen energiaren bidez birarazten duen plaka bera. Alderanzgailuei dagokienez, normalean, plaka-serie bakoitzko bat jartzen dela esan zigun, baina mikroalderanzgailuen kasuan, plaka bakoitzeko bat jarri behar dela. Amaitzeko, laborategian zeuden plakak aztertu genituen eta konexioak fisikoki egiten ikasi. Bat silizio polikristalinozkoa zen eta bestea hainbat materialen arteko nahasketa.

Bisita amaitzeko, Buena Vistan diseinatzen ari garen eguzki-energia bidezko ur-ponpaketa sistema isolatuari buruz hitz egin genion, haiek ere unibertsitatea komunitateen zerbitzura jartzeko asmoa dutelako etorkizun hurbil batean.

El Salvadorko landa-eremuetako testuinguruetan urak duen irisgarritasunera begirada feminista

Eva Perez-Pons gure kidearen artikulua partekatzen dizuegu

Emakumeak eta ura elkarri lotutako bi kontzeptu dira; gaur egun oraindik, emakumeak dira lan erreproduktiboaz arduratzen lehenak mundu mailan. Aitzitik, ura lortzeko dugun eskuragarritasuna ez da berbera Iparralde eta Hegoalde Globalei erreparatzen badiegu. Era berean, aipaturiko eskuragarritasuna ez da berbera landa-eremuetan edota hiriguneetan.

Uda honetan, uraren eta genero-arrakalaren inguruko hainbat saio eta tailerretan parte-hartzeko aukera izan dugu, zeinetan El Salvadorko landa-eremuetako emakumeen egoeraz hausnartzeaz gain, egoera horiei aurre egiteko estrategiak (bir)pentsatzeko aukera izan dugun. Saio horietako bat Julia Evelyn ekonomialari feministak eskaini zuen El Salvadorko Santa Marta komunitatean. Saio horretan, El Salvadorko jendartearen testuingurua aztertzeko, izeberg-aren beheko zatian (ikusten ez dena) zentratu ginen: zaintza lanetan. Hori aztertu ezean, ezein analisi geratzen baita erdixka. Zaintza lanek bizitzako etapa guztietan (jaio garenetik hil egiten garen arte) daude presente. Ekonomia feministak etapa horiek guztiak duintasunez bizitzea aldarrikatzen du. Hau da, beharrizan fisiologikoak (arnasketa, elikadura egokia, kalitatezko ura edatea, sexualitate segurua…) eta segurtasunezkoak (habitat segurua, afektibitatea, sozializazioa eta hezkuntza, konfiantza…) bermatu daitezela.

Aurretiaz esan dugunez, beharrizan fisiologikoek eta segurtasunezkoek zaintza lanen beharra dute. Hala nola, autozaintza, dependenteak diren pertsonen zaintza eta zaintza kolektiboa. Ahaztu barik, zaintzailearen zaintza. Zaintza lan horiek era egokian aurrera eramateko hiru baldintza bete behar direla aldarrikatzen du Evelynek: ziklo naturalen jarraikortasuna (uraren zikloa, oxigenoa, landareak…), baliabideak (denbora, ezagutzak – nola zaindu behar bereziak dituen pertsona bat – eta azpiegiturak – ura, argia…) eta zaintzaren etika (zaintzaren gaineko kontzientzia indibidual eta kolektiboa). Horiek barik, hau da, bizitza aurrera eramateko behar den espazioa ahul badago, bizitzaren jasangarritasuna kolokan jartzen da.

Artikulu honetan uraren irisgarritasunean jarriko dugu begirada, aztertzeko nola eragiten dien horrek Hegoalde Globaleko landa-eremuko emakume eta neskatoei. 2017ko El Salvadorko edateko uraren irisgarritasuna aztertuz gero, ikus daiteke nola dauden alde nabariak landa-eremuen eta hiriguneen artean. Hoditeria bidez ura etxeetara eskuragarri zituzten biztanleen guztizkoa % 88,3koa zen, baina horietako %95,5a hirigunean bizi zen eta % 6,5a landa-eremuan. Putzutik eskuratzen zutenak, aldiz, guztizkoaren % 6,2a zen, horietako % 11,7 landa-eremuan bizi zen eta % 2,9a hirigunean. Hala ere, edateko uraren kalitatea ez da bermatzen. El Salvadorko estatuak uraren gainean duen kudeaketa eta legedi txarraren ondorioz, ura enpresa pribatuen esku dago eta ez da tratatzen. Gaur egun, uraren % 90a inguru dago kutsaturik eta tratamenduari dagokionez, 2017an herritarren % 12,8ak soilik egiten zion urari nolabaiteko tratamenduren bat (ura irakitzen jarri, iragazki batetik pasarazi, kloratu… ), horietako % 11,3a hirigunean bizi zen eta % 15,5 a landa-eremuan. % 70,3ak ez zion urari inolako tratamendurik egiten (% 64,7a hirigunean eta % 88,4 landa-eremuan bizi zen), eta % 16,9ak ura botiletan erosten zuen, % 4,1a landa-eremuko biztanleria izanik eta % 24a hirigunekoa (DYGESTIC, 2017). Arazo horiei gehitu behar zaie klima-aldaketaren eta deforestazioaren ondorioz estres hidrikoa areagotu egin dela.

Uraren gabeziak zuzenean eragiten dute emakumeen egunerokotasunean eta bizitzetan, haiek baitira etxeko lan erreproduktiboaz arduratzen direnak, eta ondorioz, ura eskuratzeaz arduratzen direnak. Izan ere, edozertarako da beharrezkoa ura: arropa garbitzeko, harrikoa egiteko, janaria prestatzeko, etxea eta norbera garbitzeko, edateko… Uraren irisgarritasuna ziurtatzen duen azpiegiturarik egon ezean, emakumeek eta neskatoek ekarri behar dute ura ibaitik edota putzutik, edo etxeko lanak bertan egin. Guzti horrek osasunean, hezkuntzan eta beste espazio kolektiboetako parte-hartzean eragin zuzena du, bai eta emakumeen segurtasunean. Era berean, ur faltak zuzenean duenez eragina emakumeengan, haiek dira pribatizazioak mehatxu egiten dienean borrokak burutzen dituztenak.

Landa-eremuetan eguzki-energia bidezko ur-sistema isolatuak jartzen hasiak dira egoera horri aurre egiteko. Ikustekoa da nola uraren horniketa egiteko azpiegitura jartzen denean gizonak inplikatzen diren, baina formulak prekarioak direnean, emakumeen gain erortzen den zama osoa.

Bestalde, sistema isolatuek kudeaketa egokia behar dute instalazioa egin ondoren biziraun dezaten; hau da, komunitateak sistemak ekar ditzaken arazoei aurre egiteko. Hori dela eta, garrantzitsua da herritarrak prozesuan inplikatzea eta sistema osoaren funtzionamendua ulertzea. Sistema hauek pertsonen bizi-kalitatea hobetzeko prestaturik daude, etxeko beharrizanei aurre egiteko. Animaliak elikatzeko, landak ureztatzeko, ibilgailuak garbitzeko… erabiliz gero ura, sistemek ezin dute eskaria asetu ura eta sistema mugatuak direlako eta etxebizitza asko oinarrizko beharrizanak asetzeko ur barik geratzen dira. Bestelako aktibitateentzako ura lortzeko alternatibak sustatu beharra dago, esaterako, euri-ura pilatzea edo erabilitakoa birziklatzea.

Testu honen hasieran, ekonomia feministaren aldarrikapenetako bat bizitzako etapa guztiak duintasunez bizitzea dela aipatu da. Sistema isolatuek erraztu egiten dute beharrizan fisiologikoak eta segurtasunezkoak betetzeko behar diren baldintzak, baina instalazioa egitearekin ez da nahiko. Emakumeak kontziente dira egunero egiten diren esfortzuaz eta nolako eragina duen haiengan. Egoerari aurre egiteko beharrezkoa da lanketak gizonekin egitea eta zaintza lanetan inplikatzea, ostera, emakumeen gaineko lan karga bikoiztu, edo kasurik okerrenean, hirukoiztu egin daiteke.

Eguzki-energiarekin sortutako ur ponpaketa El Salvadorren

El Salvadorren energia elektrikoaren kostua oso altua da. Energia honen zerbitzuaren pribatizazioak tarifen %900eko gorakada eragin izan du,  1997ko urtarrilean Kwh bakoitzeko prezioa 12 zentabotik abenduan 1,19 colonetara igo baitzen. Prezioaren igoera honek  komunitate askotan ur iturri edangarrien sistemen porrota ekarri zuen, beste batzuetan haien jaitsiera nabarmengarria izan zen, eta komunitate gutxietan sistema hauek era prekarioan dihardute.

Tarifen zehaztapenak etxebizitzaren kontsumoa hiru taldetan sailkatzen ditu: lehenengoa,  orduko 0 eta 99 Kw arteko kontsumo taldea, bigarrena orduko 100 eta 199 kw bitartekoa,  eta azkena orduko 200 Kwtik gorako etxebizitzen taldea. Uraz hornitzeko ponpaketa behar duten komunitateak hirugarren talde honetan kokatzen dira. Bertan, kilovatioaren batez-besteko prezioa 0,15$eko izaten da, fakturetan 500$etara igo daitekeena. Beraz, tarifa hauek ez dira erraz ordaintzekoak, ezta 100 etxebizitzatik gorako komunitateetan ere.

Egoera hau kontutan izanda, eguzki-energiarekin sortutako ur ponpaketaren interesak gora egin du. Ponpaketa honek, eguzkiak egunean zehar sortzen duen energian oinarritzen da eta energia honek metaketa-sistema betetzeko balio du, behar denean prest eta erabilgarri eduki ahal izateko. Horrela, bateria kutsatzaile eta garestiko erabilera saihesten da, sistema elektrikoa sinplifikatzen da eta eguzki-energiaren ustiapena optimizatzen da.

Euskal Herriko Unibertsitatea eta El Salvadorren arteko elkarlana partekatzeko aukeraz baliatuz, Esther, MGI-ko kidea-rekin, eguzki-ponpaketa sistemaren inguruko trebakuntza eta ulermen jardueretan parte hartu dugu. Kokalekua El Rodeo kantoia izan da, Victoria udalerriko Santa Marta-n dagoen kantoia, Euskal Herriko MGI-k gai anitzetan elkarlanean urteak daramatzan kantoia, hain zuzen ere. Komunitatean bizi diren pertsonen, teknikarien eta beste agente ezberdinen ponpaketa sistemaren diseinuari buruzko kezkak eta zalantzak aurreko urtetik zetozen. Honekin batera, elektrizitatetik eguzki energia iturrira aldatzeko proiektu batzuk agertu ziren.

Formakuntza saioetan sistema honek zertan datzan azaldu zen, bai atal hidraulikoa bai elektrikoa ere; sistema honen abantailak, hobekuntzak eta behar duen mantenua argi azalduz.

Suchitoto udalerriko Buena Vista komunitateak sare elektrikoa erabiltzen duen ur ponpaketa sistema aldatzeko interesa aurkeztu du; haiek ere eguzki-energiarekin bat badatoz. Orain arte erabili duten sistema honen gastu finkoak diru-sarrerak baino handiagoak dira, nahiz eta ezarri duten ur prezioa nazionala baino altuagoa izan.

Eva, Euskal Herriko MGI-ko kidea, El Salvadorren izango dugu uda honetan Ingeniaritza Elektroniko Industriala eta Automatika ikasketen Gradu Amaierako Lana prestatu ahal izateko: ur ponpaketaren energia iturriaren diseinua, hain zuzen ere.

Ur kudeaketa interes pribatuen esku

“Inor atzean utzi gabe” lelopean datorkigu aurtengo Uraren Nazioarteko Eguna, baina El Salvadorretik datozen berriek hamarkada bat baino gehiago dirauten gizarte mugimenduen aldarriak atzean utziko dituzte.

Azken hilabeteetan uraren kudeaketa publikoa eta komunitarioa ezartzeko gizarte eragileen urteetako asmotan atzerapausoak bizi genituen, eta aste honetan Asanblada Legegileko Ingurumen eta Aldaketa Klimatikoaren komisioak ur kudeaketaren aulkiak banatzeko adostu duen erabakiak argi uzten du El Salvadorreko ur kudeaketan interes pribatuek gailenduko direla.

Honen arabera uraren kontseilu zuzentzailean uraren neurrigabeko erabilera egiten duten industria sektoreko eta eraikuntza sektoreari loturiko ur partzuergoetako kideak izango dira, lurraldeko uraren kudeaketa jasangarria izateko eta ur eta saneamendua giza eskubidea gauzatzeko arazo gehienak sortzen dituztenak denak ere.

Uraren instituzionalizazio guztiz publikoaren beharra ezaguna eta joera den honetan, El Salvadorreko gizarteak datozen egunotan, Uraren Pribatizazioaren Aurkako Aliantza Nazionalak definitu duen “emergentziazko” egoera honetan, aldarrikapen ezberdinak burutuko ditu, ura ez dela saltzen, zaindu eta defendatu beharra dagoela gogoraraziz.

Eguzki izpi eraldatzaileak

Ingeniaritza eta Arkitektura Fakultateko Eskola ezberdinetako ordezkariekin hasierako protokolozko bisita eta bileren ostean, martxoaren 7an zientzian emakumeek egindako lana ikustarazteko ekintza batean parte hartu genuen eguzki energiari buruzko tailer batekin. El Salvadorreko emakume zientzilari ezberdinak gogoratzeaz gain, eguzki energiaren inguruan Maria Telkesen lana ezagutzeko aukera izan genuen.

Ekimen honetara, unibertsitateen artean zientzia eta teknologien ezagutza sustatzeko proiektuan barne dagoena eta El Salvadorreko Unibertsitateko Ingeniaritza Elektrikoko Ikasleen Elkartearekin burutu dena, ingeniaritza alor ezberdineko 30 ikasle (13 emakumezkoak eta 17 gizonezkoak) hurbildu ziren, eta eguzki labeen eredu batzuen talde-eraikuntzarekin bukatu genuen.

Arratsaldean, Mekanikako Eskolara bisita egin genuen bertan ikasleek beren ikasketen amaierako lanean diseinatu eta eraikitako urezko sistema eredu ezberdinak ezagutzeko.

Aurreko egunean, Suchitotoko Buena Vista komunitatera hurbiltzeko aukera izan genuen ur-ponpaketa sistema ikusteko, eguzki energia eraginkor baten bidez osatzekoa dena, eta iturburua eta uraren biltegia banatzen duten bi kilometroak oinez egin ostean, Suchitotoko Ur Sistema Komunitarioaren Elkartearekin biltzeko aukera izan genuen.

Hurrengo egunean berriz, martxoaren 8an, emakume salvadortarrekin bat egin genuen politika eta justizia patriarkalaren aurrean duintasuna, autonomia eta eskubide eske.

Antolakuntza eta borroka El Salvadorren ura defendatzeko

Koordinakundeko lagunekin batera bideo bat atera dugu “Antolakuntza eta borroka El Salvadorren ura defendatzeko” izenburupean. Jakin nahi al duzu zer egiten ari garen?

Aipamen Berezia “No tenemos miedo” El Salvadorreko dokumentalarentzat

Meatzaritza metalikoaren aurkako El Salvadorreko borroka erakustarazten duen “No tenemos miedo” dokumentalak Bilboko “Film Sozialak” Zinema Ikusezinaren Nazioarteko Jaialdian Garapen Iraunkorreko sailean Aipamen Berezia jaso duenez, ISF-MGI-ko kideek El Salvadorreko ADES eta Colectivo de Comunicación Popular, eta La Maraña eta Santa Marta komunitateko lagunek bidalitako esker hitzak ozen adierazi ditugu jaialdiaren bukaerako ekitaldian:

 

Gaurkoan, dokumental hau gauzatzea posible egin duten eragileek meatzaritzarik gabeko lurraldea defendatzearren erail zituzten Dora, Marcelo eta Ramiro gogoratu nahi ditugu. Justizia eta egia eskatzen dugu, eta kapital kriminal, mehatxatzaile eta hiltzailearen aurrean ondasun kolektiboak defendatzen dituzten pertsona anonimo guztiei (eta dokumental honetan parte hartzera animatu direnei) esker on hau eskaintzen diegu.

El Salvadorren, Latinoamerikako herrialderik txikiena, meatzaritza enpresa haundiei garaitu diegu, honek arnasa ematen digu eta herrioi borroketan elkarrekin jarraitzeko arnasa eman behar digu.

Emakumeen eskubideengatik, lurraldearen eta naturaren defentsagatik, herriak entzun, aurrera denok alboan goaz eta.

Borroka globalizatu dezagun, itxaropena globalizatu dezagun!”

 

Hurrengo hilabeteetan dokumental hau El Salvadorren, Euskal Herrian eta munduko beste herri batzuetan ikusteko aukera izango dugu. Adi egon!

 

Festibaleko irabazleen informazio gehiago KCD-ren prentsa oharrean.