Eguzki-energiarekin sortutako ur ponpaketa El Salvadorren

El Salvadorren energia elektrikoaren kostua oso altua da. Energia honen zerbitzuaren pribatizazioak tarifen %900eko gorakada eragin izan du,  1997ko urtarrilean Kwh bakoitzeko prezioa 12 zentabotik abenduan 1,19 colonetara igo baitzen. Prezioaren igoera honek  komunitate askotan ur iturri edangarrien sistemen porrota ekarri zuen, beste batzuetan haien jaitsiera nabarmengarria izan zen, eta komunitate gutxietan sistema hauek era prekarioan dihardute.

Tarifen zehaztapenak etxebizitzaren kontsumoa hiru taldetan sailkatzen ditu: lehenengoa,  orduko 0 eta 99 Kw arteko kontsumo taldea, bigarrena orduko 100 eta 199 kw bitartekoa,  eta azkena orduko 200 Kwtik gorako etxebizitzen taldea. Uraz hornitzeko ponpaketa behar duten komunitateak hirugarren talde honetan kokatzen dira. Bertan, kilovatioaren batez-besteko prezioa 0,15$eko izaten da, fakturetan 500$etara igo daitekeena. Beraz, tarifa hauek ez dira erraz ordaintzekoak, ezta 100 etxebizitzatik gorako komunitateetan ere.

Egoera hau kontutan izanda, eguzki-energiarekin sortutako ur ponpaketaren interesak gora egin du. Ponpaketa honek, eguzkiak egunean zehar sortzen duen energian oinarritzen da eta energia honek metaketa-sistema betetzeko balio du, behar denean prest eta erabilgarri eduki ahal izateko. Horrela, bateria kutsatzaile eta garestiko erabilera saihesten da, sistema elektrikoa sinplifikatzen da eta eguzki-energiaren ustiapena optimizatzen da.

Euskal Herriko Unibertsitatea eta El Salvadorren arteko elkarlana partekatzeko aukeraz baliatuz, Esther, MGI-ko kidea-rekin, eguzki-ponpaketa sistemaren inguruko trebakuntza eta ulermen jardueretan parte hartu dugu. Kokalekua El Rodeo kantoia izan da, Victoria udalerriko Santa Marta-n dagoen kantoia, Euskal Herriko MGI-k gai anitzetan elkarlanean urteak daramatzan kantoia, hain zuzen ere. Komunitatean bizi diren pertsonen, teknikarien eta beste agente ezberdinen ponpaketa sistemaren diseinuari buruzko kezkak eta zalantzak aurreko urtetik zetozen. Honekin batera, elektrizitatetik eguzki energia iturrira aldatzeko proiektu batzuk agertu ziren.

Formakuntza saioetan sistema honek zertan datzan azaldu zen, bai atal hidraulikoa bai elektrikoa ere; sistema honen abantailak, hobekuntzak eta behar duen mantenua argi azalduz.

Suchitoto udalerriko Buena Vista komunitateak sare elektrikoa erabiltzen duen ur ponpaketa sistema aldatzeko interesa aurkeztu du; haiek ere eguzki-energiarekin bat badatoz. Orain arte erabili duten sistema honen gastu finkoak diru-sarrerak baino handiagoak dira, nahiz eta ezarri duten ur prezioa nazionala baino altuagoa izan.

Eva, Euskal Herriko MGI-ko kidea, El Salvadorren izango dugu uda honetan Ingeniaritza Elektroniko Industriala eta Automatika ikasketen Gradu Amaierako Lana prestatu ahal izateko: ur ponpaketaren energia iturriaren diseinua, hain zuzen ere.

EMAKUME DEFENDATZAILEAK. Ekofeminismoaren proposamenak eta indarkeriarik gabeko bizitzak

El Salvador kontraste askotako herrialdea da.

Alde batetik, feminizidioen herrialdetako zerrendetan latinoamerika mailan lehen postuan, eta mundu mailan Siria eta Lesotoren ostean aurkitzen da. Amnistia Internazionala erakundearen azken txostenean El Salvador emakumeentzako arriskutsuenetarikoa den herrialdea dela adierazten da genero indarkeriari dagozkion indize altuak direla eta. Horrez gain, abortua guztiz debekatzen duen legedia dago indarrean, emakumeen aurkako hainbat urtetako zigorrak ezarriz, baita osasun-langileentzako ere. Bat-bateko abortua edota larrialdi obstetrikoa izan duten emakumeak erailketa larriagotua gauzatzeagatik erruduntzat ebazten dituzte.

Bestalde, herrialde honetan bertan, 2017ko martxoan meatzaritza metalikoa (urrea, zilarra eta beste metalen ustiapena) debekatzen duen legedia onartu zen, mundu mailan lehenengoa izanik, lurraldearen defendatzaile diren emakumeen borrokaren ostean. Hori lortzeko komunitateetako erakunde eta gizarte mugimenduak hamarkada bat meatzaritza enpresen kokatzearen aurka aritu dira, honelako proiektuek herrialdeko ekosistemetan eta pertsonen bizitzetan, batez ere emakumenetan, duten inpaktua salatuz.

Txanpon berdinaren bi aurpegiak dira. Alde batean, emakumeak ditugu lurraldeari eragiten dioten gaitzak antzematen lehenak. Beraiek dira borroka hauen oinarri eta gauzatzaile, beraien lan produktibo, erreproduktibo eta komunitarioetatik. Beste aldean, kontuan hartuz emakumeon gorputza dela bizi dugun lehen lurraldea, emakumeok lurraldearen defentsan duten jokaera adierazgarria da, norbanakoen zein kolektiboen zein komunitateen eskubideak defendatzean.

Testuinguru honetan, nolakoa da emakume defendatzaileen borroka kontrastezko El Salvador moduko herrialde batean? Zeintzuk dira emakumeen eskubideen defentsarako gauzatu eta gauzatzen ari diren proposamenak?

Silvia Guadalupe, Marleni del Carmen Ortiz eta Deisy Otilia Rivas datorren ekainaren 4an Louise Michele Liburuak izango dira ekofeminismotik dakartzaten beraien proposamenak eta El Salvadorren indarkeriarik gabeko bizitzak lortzeko lanetan dituzten esperientziak elkarbanatzen.

Silvia Guadalupe eta Marleni del Carmen Ortzi Concertación de Muejes de Suchitoto (CMS) erakundeko kideak dira. CMS emakumeen antolamendurako bilgune da Suchitoton emakumeen autonomia sustatzeko, horrela emakumeok indarkeriarik eta bereizketarik gabeko gizarte justuago, demokratikoago eta berdintasunezkoa izateko asmoa duena. Horretarako lau esparru lantzen ditu: erakundeen eta lidergoen sendotzea, sexu eskubideak eta ugalketa eskubideak, emakumeek indarkeriarik gabeko bizitza askeak izateko duten eskubidea, eta autonomia ekonomikoa.

Silvia eta Marlenik testuinguru honetan jardunaldi hau aprobetxatuko dute beraiek eginiko ikerketa bat aurkezteko, ekonomia solidarioa eta elikadura burujabetza gauzatzeko praktika ekofeministen inguran burutu dutena.

Bestalde, Deisy Otilia Rivas Asociación de Desarrollo Económico Social de Santa Marta (ADES) erakundeko kidea da. Erakunde honek nekazaritza ekologikoa eta jasangarria sustatzen, ingurugiroa errespetatzen eta giza garapenaren funtsa den giza eskubideen aldarrikapenean dihardu, formakuntza prozesuak eta herri-komunikazioa bultzatuz.

Horrez gain, CMS erakundeak ekonomia solidarioa eta elikadura burujabetza gauzatzeko praktika ekofeministen inguran burutu duen ikerketa eta kolore anitzeko emakumeak borrokan argazki erakusketa aurkeztuko dira.

Deisy Otilia Rivas Asociación de Desarrollo Económico Social de Santa Marta (ADES) erakundeko kidea da. Erakunde honek nekazaritza ekologikoa eta jasangarria sustatzen, ingurugiroa errespetatzen eta giza garapenaren funtsa den giza eskubideen aldarrikapenean dihardu, formakuntza prozesuak eta herri-komunikazioa bultzatuz. Horren adibide da informaziorako eta komunikaziorako teknologien erabilera ezagutarazi eta erabiltzeko landa eremuko emakumeekin eginiko prozesua, horrela gizonezkoei erlazionatzen zaizkien teknologia berriekiko generoari dagokion eten digitala hautsi asmoz.

Emakumeen parte-hartze, trebakuntza eta ekintza gune izan zen honetatik emaitzen den kolore anitzeko emakumeak borrokan argazki erakusketa ere jardunaldia izango da.

El Salvadorreko hiru emakumen hauek «EMAKUME DEFENDATZAILEAK. Ekofeminismoaren proposamenak eta indarkeriarik gabeko bizitzak» jarndunaldian parte hartuko dute. Solasaldia SETEM Hego Haizea eta Mugarik Gabeko Ingeniaritza elkarteok antolatu dugu, El Salvadorren emakumeen eskubideen defentsaren inguruan solasteko.

El Salvadorreko emakumeen borroka ezagutzea beste hainbat lurraldetako borrokentzako inspirazio iturri dira.

Vidalina Moralesek Euskal Herrira eginiko bisitaren xedea El Salvadorko emakumeek lurraldearen eta Giza Eskubideen defentsan burutzen duten lana ezagutzera ematea da.

Pasa den astean, Vidalina Morales gure artean izateko aukera izan genuen. El Salvadorko kidea, komunitate-buru, natura defendatzailea eta meatzaritza metalikoaren kontrako borrokaren kidea dugu Vidalina.

Energiaz beterik eta nekaezin, Euskal Herrian egin duen geldialdian, Vidalina Moralesek resistiendo al extractivismo lelopean,zazpi jardunalditan parte hartu du, eta El Salvadorko komunitate antolatuek hamarkada bat baino gehiagotan burututako meatzaritza metalikoaren kontrako borrokaren berri eman digu. Borroka hori ohiz kanpoko gertaera bilakatu da Latinoamerikan. Izan ere, meatzaritza metalikoa debekatu duen lehenengo legea, eta bakarra, ekarri du. Lorpen honek ez du esan nahi gatazkarekin amaitu denik, meatzaritzan jarduten duten enpresa handiek jarraitzen baitute presio egiten El Salvadorko azpi-zorua bereganatzeko. Hala ere, garaipen adibidea bihurtu da, eta lurralde desberdinetako borrokentzak inspirazio-iturri bihurtu da.

Unibertsitatean eskaini zituen aurkezpenetan – Donostiako UPV/EHU-ko Ingeniaritza Eskolan, Bilboko UPV/EHU-ko Ingeniaritza Eskolan eta Leioako UPV/EHU-ko Arte Ederretako fakultatean-, Vidalinak nabarmendu zuen akademiaren garrantzia nekazaritza eremuetako borroketan, problematika desberdinen argudioetarako ikerketak eta txostenak ahalbidetzeko tresna gisa. El Salvadorko kasuan, hala izan zen, non ikerketa zientifikoek munta berezia izan baitzuten egiaztatzeko meatzaritzak ingurunearen kontra zituen eraginak.

Morales protagonista duen No tenemos miedo dokumentalak meatzaritza metalikoaren kontrako borroka-prozesua biltzen du. Lehenago aipaturiko fakultateetaz gain, ikus-entzunezko formatuan proiektatu zen Donostiako Koldo Mitxelena kultur-gunean, Tolosako Leidor zineman eta Basauriko Marienea emakumeen etxean. Proiekzio bakoitzaren ondoren, publikoak aukera izan zuen giza-eskubideen defendatzailearekin zalantzak eta jakin-minak partekatzeko.

Azkenik, ekintzarik potoloenak Bilboko Bilborock-en izan zuen tokia, Silvia Federici, Rosa Lago, Sara Ibañez eta Estitxu Villamor aktibista ekofeministekin batera, zeinek haien ingurumenaren aldeko borrokak partekatu zituzten ikuspuntu feminista batetik. Guztiek nabarmendu zuten ingurumen-eraginek ondorio zuzenak dituztela emakumeengan. Moralesek azaldu zuen nola uraren arazoek bereziki emakumeengan dituzten, eta hori dela eta, El Salvadorren borroka emakumeek burutu zutela, hein handi batean, El Salvadorko emakume bati, borrokan sartzeko, etxetik eta komunitatetik irtetea dakarren guztiarekin.

Laburbilduz, Vidalina Moralesek Euskal Herrira egin duen bisita ikasketa prozesua izan da. El Salvadorko emakumeen lana ezagutzea lurraldearen eta Giza Eskubideen defentsan inspirazio-iturri da beste borrokentzat eta erresistentzian dauden beste lurraldeentzat.

Ur kudeaketa interes pribatuen esku

“Inor atzean utzi gabe” lelopean datorkigu aurtengo Uraren Nazioarteko Eguna, baina El Salvadorretik datozen berriek hamarkada bat baino gehiago dirauten gizarte mugimenduen aldarriak atzean utziko dituzte.

Azken hilabeteetan uraren kudeaketa publikoa eta komunitarioa ezartzeko gizarte eragileen urteetako asmotan atzerapausoak bizi genituen, eta aste honetan Asanblada Legegileko Ingurumen eta Aldaketa Klimatikoaren komisioak ur kudeaketaren aulkiak banatzeko adostu duen erabakiak argi uzten du El Salvadorreko ur kudeaketan interes pribatuek gailenduko direla.

Honen arabera uraren kontseilu zuzentzailean uraren neurrigabeko erabilera egiten duten industria sektoreko eta eraikuntza sektoreari loturiko ur partzuergoetako kideak izango dira, lurraldeko uraren kudeaketa jasangarria izateko eta ur eta saneamendua giza eskubidea gauzatzeko arazo gehienak sortzen dituztenak denak ere.

Uraren instituzionalizazio guztiz publikoaren beharra ezaguna eta joera den honetan, El Salvadorreko gizarteak datozen egunotan, Uraren Pribatizazioaren Aurkako Aliantza Nazionalak definitu duen “emergentziazko” egoera honetan, aldarrikapen ezberdinak burutuko ditu, ura ez dela saltzen, zaindu eta defendatu beharra dagoela gogoraraziz.

Lurraldearen defendatzaileak ustiapen-ereduaren mehatxuaren aurrean

Datorren ostegunean, martxoaren 28an, Aktibisten Eskolan saio oso berezi bat izango dugu. Ustiapen-ereduaren garapenaren aurrean, lurraldearen defendatzaileek bizi duten errealitatera hurbilduko gara. Borroka horretan, interes ekonomikoek eta berme ezek errepresio-maila handiak eragiten dituzte ustiapen-proiektuen aurka aritzen diren ekintzaileen kontra. 2018an, 321 ekintzaile inguru erail zituztela zenbatetsi da, horietako % 75a ingurumen ekintzaileak ziren.

Ekozimaldia 2019aren barne, “No tenemos miedo” dokumentalaren emanaldia izango dugu. Dokumental horrek El Salvadorko meatzaritza metalikoa debekatzea lortu zuen borroka-prozesua laburbiltzen du. Vidalina Morales, komunitate burua, ingurumen defendatzailea eta El Salvadorreko meatzaritza metalikoaren aurkako borrokako kidea da, eta lehen eskuko testigantza eskainiko digu. Horrez gain, gurekin izango dugu Itziar Caballero (CEAR Euskadi) gaur egun Giza Eskubideen defendatzaileen defentsa nola lantzen den eta eskura ditugun mekanismo eta tresnen inguruan hausnartzeko. Zure zain egongo gara!

Data: 2019ko martxoaren 28a, osteguna.

Ordua: 17:00-19:00

Tokia: Bilboko Ingeniaritza Eskola, P1G1 ikasgela.

Eguzki izpi eraldatzaileak

Ingeniaritza eta Arkitektura Fakultateko Eskola ezberdinetako ordezkariekin hasierako protokolozko bisita eta bileren ostean, martxoaren 7an zientzian emakumeek egindako lana ikustarazteko ekintza batean parte hartu genuen eguzki energiari buruzko tailer batekin. El Salvadorreko emakume zientzilari ezberdinak gogoratzeaz gain, eguzki energiaren inguruan Maria Telkesen lana ezagutzeko aukera izan genuen.

Ekimen honetara, unibertsitateen artean zientzia eta teknologien ezagutza sustatzeko proiektuan barne dagoena eta El Salvadorreko Unibertsitateko Ingeniaritza Elektrikoko Ikasleen Elkartearekin burutu dena, ingeniaritza alor ezberdineko 30 ikasle (13 emakumezkoak eta 17 gizonezkoak) hurbildu ziren, eta eguzki labeen eredu batzuen talde-eraikuntzarekin bukatu genuen.

Arratsaldean, Mekanikako Eskolara bisita egin genuen bertan ikasleek beren ikasketen amaierako lanean diseinatu eta eraikitako urezko sistema eredu ezberdinak ezagutzeko.

Aurreko egunean, Suchitotoko Buena Vista komunitatera hurbiltzeko aukera izan genuen ur-ponpaketa sistema ikusteko, eguzki energia eraginkor baten bidez osatzekoa dena, eta iturburua eta uraren biltegia banatzen duten bi kilometroak oinez egin ostean, Suchitotoko Ur Sistema Komunitarioaren Elkartearekin biltzeko aukera izan genuen.

Hurrengo egunean berriz, martxoaren 8an, emakume salvadortarrekin bat egin genuen politika eta justizia patriarkalaren aurrean duintasuna, autonomia eta eskubide eske.

Antolakuntza eta borroka El Salvadorren ura defendatzeko

Koordinakundeko lagunekin batera bideo bat atera dugu “Antolakuntza eta borroka El Salvadorren ura defendatzeko” izenburupean. Jakin nahi al duzu zer egiten ari garen?

Aipamen Berezia “No tenemos miedo” El Salvadorreko dokumentalarentzat

Meatzaritza metalikoaren aurkako El Salvadorreko borroka erakustarazten duen “No tenemos miedo” dokumentalak Bilboko “Film Sozialak” Zinema Ikusezinaren Nazioarteko Jaialdian Garapen Iraunkorreko sailean Aipamen Berezia jaso duenez, ISF-MGI-ko kideek El Salvadorreko ADES eta Colectivo de Comunicación Popular, eta La Maraña eta Santa Marta komunitateko lagunek bidalitako esker hitzak ozen adierazi ditugu jaialdiaren bukaerako ekitaldian:

 

Gaurkoan, dokumental hau gauzatzea posible egin duten eragileek meatzaritzarik gabeko lurraldea defendatzearren erail zituzten Dora, Marcelo eta Ramiro gogoratu nahi ditugu. Justizia eta egia eskatzen dugu, eta kapital kriminal, mehatxatzaile eta hiltzailearen aurrean ondasun kolektiboak defendatzen dituzten pertsona anonimo guztiei (eta dokumental honetan parte hartzera animatu direnei) esker on hau eskaintzen diegu.

El Salvadorren, Latinoamerikako herrialderik txikiena, meatzaritza enpresa haundiei garaitu diegu, honek arnasa ematen digu eta herrioi borroketan elkarrekin jarraitzeko arnasa eman behar digu.

Emakumeen eskubideengatik, lurraldearen eta naturaren defentsagatik, herriak entzun, aurrera denok alboan goaz eta.

Borroka globalizatu dezagun, itxaropena globalizatu dezagun!”

 

Hurrengo hilabeteetan dokumental hau El Salvadorren, Euskal Herrian eta munduko beste herri batzuetan ikusteko aukera izango dugu. Adi egon!

 

Festibaleko irabazleen informazio gehiago KCD-ren prentsa oharrean.

Atzerapausoak ur kudeaketa publiko eta komunitarioaren ezarpenean

Azken hilabeteetan atzerapauso ugari bizi izan dira El Salvadorren uraren kudeaketa publiko eta komunitariaren ezarpenerako gizarte mugimenduek 12 urte luzeetan dabiltzan borrokan. Azken urte honetan izandako bozketen ostean eratu den Asanblada Legegilea berriak, 2012 – 2015 legealdian Ingurumen eta Aldaketa Klimatikoaren komisioan adostutako 92 artikulu alboratu, eta uraren lege orokorraren proiektu berri bati ekin dio, oinarrian Enpresa Pribatuen Erakunde Nazionalak (ANEP gaztelerazko siglak) 2017ko ekainean proposatu zuen 5 aulkidun uraren kontseilu zuzentzailea balioztatuko lukeena.

Abuztuaren 30a, San Salvador. Iturria: Verdad Digital

 

Ordu hartan gertatu moduan, ur kudeaketaren aulkien banaketa negoziaketa honek berriro ere herritarren haserrea eragin du. Azken hilabete hauetan gainera jazarpen eta indarkeria kasuak bizi izan dituzte gizarte mugimenduek.

 

Pasadan irailaren 27an burutu zuen Uraren Pribatizazioaren Aurkako Aliantza Nazionalak azken mobilizazioa, enpresa pribatu gremioaren interesek uraren kudeaketaren aulki propioa izan ez dezaten erakustaratzeko milaka pertsona San Salvadoreko kaleetan barrena irten ziren eta 200.000 sinadura aurkeztu zituzten.

Irailaren 27a, San Salvador. Iturria: Uraren Pribatizazioaren Aurkako Aliantza Nazionala

 

Zenbakiak zenbaki, ekintza guzti hauetan errepikatzen diren “Ura ez da saltzen, zaindu eta defendatu beharra dago!” eta “Ura Giza Eskubidea da, ez da salgaia” aldarriekin bat egiten jarraitzen dugu, eta adi jarraituko diogu datozen hilabeteetan gai honek izango duen bilakaerari.

Santamartar emakumeen begirada defendatzen

Aste hauetan zehar El Salvadorreko Cabañas departamentuko Santa Martako komunitate-erakundeetako emakumeak argazkigintzari buruzko herri-formazio jardunaldiak gauzatzen dabiltza komunitate honek hamarkadetan lurraldearen defentsarako borrokan egindako beraien lan nekaezin ezikusiarazia erakustea lortzeko.

Urte honetan zehar, Bizkaiko Foru Aldundiaren (BFA) babesarekin, ADES Santa Marta eta ISF-MGI moduko eragileen laguntzaz gauzatzen ari den komunitatearen ahalduntze-prozesua osatzen duten beste ekintza batzuekin batera, eskubideen galdagarritasunerako eta lurraldearen defentsarako komunitate-erakundeetako emakumezko buruzagien gaitasun tekniko eta politikoak sendotzea bilatzen da.

 

Genero arrakala digitala murrizteko eta salaketarako eta zaintzarako tresna hauek sustatzeko helburuarekin, formakuntza prozesu honetan argazki makinarekin ohitura hartzetik santamartar emakumeen fokatzearen bilaketararte doazen zenbait jardunaldi burutzen dabiltza.