LANKIDETZA HITZARMENA MUGARIK GABEKO INGENIARITZA ETA GOIENER ARTEAN

Ingeniería Sin Fronteras País Vasco – Euskal Herriko Mugarik Gabeko Ingeniaritzak (ISF-MGI) eta GOIENER-ek, energia berriztagarrien sorkuntza eta kontsumo kooperatiba, lankidetza hitzarmena sinatu dugu, trantsizio energetiko eta demokratiko baten alde.

Ziurgabetasun handiko garaiak bizitzen ari gara eta honek ezartzen diguten errelitateari momentuoro egokitu behar izatea garamatza. Gizakiaren garapena interes ekonomikoen aurrean lehenesten duen gizarte bat, kulturari eta gatozen sustraiei begiratzen diena, beldurrik gabekoa eta ingurukoak entzuteko gai dena, gizarte osasuntsu eta justuagoa izanen da. Bi entitate hauek bat egiten dute horrelako gizarte bat lortzeko lanketan.

Zentzu honetan, bai ISF-MGIk baita GOIENER-ek ere, horrelako gizarte bat bilatzen dugu. Merkatuaren logikaren aurrean solidaritatea, elkarlana, komunitatearen erlazio horizontalak eta demokraziaren sozialaren, gizartearen parte hartzearen eta berrikuntza zibilaren ikuspegi berritzailea bultzatzen dugu.

Bi entitateek giza eraldaketarako bokazioa daukagu eta baita beste erkidego-izaera entitate batzuekin batera lan egiteko bokazioa ere, batez ere Kooperatibak, aipaturiko transformazioa lortzeko. Horregatik, helburutzat elkartasuna, gizartearen ongizatea eta guztion onerako ekarpena egiten duen interlankidetza funtsezkotzat hartzen dugu.

Agendaren eraikuntzarantz eta elkarrekin parekatutako proiekturantz emandako lehengo urrats honek pentsamendu kritikorako eta gizarte osoaren eskuan dauden alternatibak eratzeko balio izatea espero dugu.

BURUJABETZA

Onintze Parra, garapena, lankidetza eta giza garapenerako teknologiak mintegiko ikasleak, idatzi du artikulu hau.

Euskaltzaindiaren hitzetan, burujabetzaren definizioa hurrengoa da: herriez mintzatuz, bere buruaren jabe izatea, beste inongo herriren mende ez izatea. Burujabetzari buruz hitz egiten dugunean, eskubideei buruz hitz egiten dugu. Burujabetza arlo askotan lantzen da eta, gaurkoan, elikadura burujabetza, burujabetza energetikoa, teknologikoa eta uraren burujabetza izan dira eztabaida gaiak.

  1. ELIKADURA BURUJABETZA
    Elikadura burujabetzari buruz hitz egiteko, Bizilur erakundetik etorri zaizkigu Miren eta Andoni. Elikadura burujabetzari dagokionez, La Via Campesina mugimenduak sortutako terminoa da. Munduko baserritarrek gaur egun ezarrita dagoen eredu kapitalistari aurre egiteko eskura jartzen diguten alternatiba da. Mugimendu honek jendeak euren elikadura, nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza sistemak definitzeko eskubidea defendatzen du. Ildo nagusiak hiru dira: bertoko alternatibak, feminismoa eta internazionalismoa.
    Apur bat kokatzeko, gaur egun gosea pasatzen duten gehiengoak landa girokoak dira, hauen % 75 emakumeak direlarik. Jakina da elikagaiek burtsan kotizatzen dutela, beraz, bertan erabakitzen da jakiek duten prezioa. Are gehiago, mundu mailan, bost edo hamar enpresek erabakitzen dute elikadurari dagokion ia guztia. Beraz, non gelditzen da burujabetza, demokrazia? Zein da nekazari, baserritar, abeltzaintzen papera? Industriaren esklabo bihurtu behar dira aurrera jarraitu ahal izateko?
  2. Mundu Gerraren ondoren hasi zen bideratzen mugimendua. Gerraostean gosetea zen arazo nagusienetarikoa, eta elikagaiak ekoizteko beharra zegoen. 1. sektorea industrializatu zen, nekazaritza eremu txikietatik handietara pasatuz. Kanpoko dependentzia zeukaten nekazariek (animalientzako pentsua kanpotik ekartzen zuten, adibidez), eta zorpetzen hasi ziren. Ama lurraren pribatizazioa ekarri zuen guzti honek, eta elikadura eskubidea galduz joan zen. 2002an, Elikagaien Munduko Gailurrean sortu zen elikadura burujabetzaren proposamenik nagusiena. Munduko baserritar, abeltzain, indigenak eta abar elkartu eta proposamen politiko-tekniko bat eratu zuten. Proposamen honetan, herriek euren elikadura sistema erabakitzeko eta behar guztiak asetzeko duten eskubidea defendatzen zuten; bizitza zentroan jarriz eta, honen erdian, elikadura. Elikaduraz gain, ikuspuntu soziala eman zuten ere bai.
    Helburutzat industrializazioaren aurretik ezarrita zeuden ohiturak berreskuratzea dauka mugimenduak. Pribatizazioa, intentsifikazioa, indigenen bazterketa, indibidualismoa… sistematik eliminatzea, naturarekiko harremanak berriz ere orekatzeko eta elikadura osasuntsua bermatzeko. Hau guztia lortzeko, zenbait erronka bete behar dira. Alde batetik, gaur egungo diru laguntzen eredua aldatzea. Izan ere, nekazaritza eredu batentzat soilik daude bideratuta (intentsifikazioa bultzatuz). Nekazariek oso inbertsio altua egin behar dute, eta ezinezkoa da gaur egungo diru laguntzekin proiektu txiki bat hastea. Bestalde, ondasun komunak bultzatu behar dira: ura, zaintzak… kolektibizatu. Azkenik, begi bistakoa dirudien arren, 1. sektorea bultzatu behar da. Baserritar asko behar dira, proiektu txikiak lantzeko, megaproiektuen ordez, eta hauek diru laguntzak behar dituzte. Beraz, guztion esku dago elikadurari dagokionez, sistema burujabe bat eratzea, auzolana bultzatuz eta indibidualismoa alde batean utziz.

2.BURUJABETZA ENERGETIKOA
Burujabetza energetikoari buruz mintzatzera Estitxu Villamor etorri zitzaigun. Gai honetan sakontzeko, lehenengo gaur egungo energia nola eta zertarako erabiltzen den
ulertu behar da. Azken urteotan, energia kontsumoa esponentzialki igo da, erregai fosiletan bereziki. Baina, non igo da gehien bat? Ipar globalean.
Kapitalismoak kapitalaren metaketa ekarri du eta, honekin batera, hegoaldeko lurren metaketa. Petrolioa prozesu honetan oso lagungarria izan da, izan ere, urteko edozein
garaitan produzitu daiteke eta 24 orduko produkzioa ahalbidetzen du. Herrialde bateko barne produktu gordina produkzioarekin lotuta dago, eta produkzioa gauzatzeko energia
da beharrezkoa. Ondorioz, BPGaren eta energiaren arteko erlazioa lineala da. Ezarrita dagoen eredu honetan, helburua hazkunde ekonomikoa da, eta energia murriztea, beraz,
ezinezkoa da. Honek eragin asko dauzka: klima aldaketa, emisio gasen kontzentrazioa, lurreko tenperaturaren igoera…

Aurreikuspen guztiek antzekoa diote. Hubbert-en kurbari erreparatzen badiogu, petrolioaren kasuan, adibidez, produkzioaren gailur bat emango da (ikerketaren arabera,
lehenago edo geroago). Gailurraren ondoren, produkzioa jaisten joango da erregai fosila agortu arte. Berdina gertatzen da beste erregai fosilekin, baita litioa eta uranioarekin. Esan beharra dago berriztagarriek erabiltzen dituzten mineralak agortzeko bidean daudela ere bai, eta hau da euren arazorik nagusienetarikoa. Erregai fosilekiko dagoen dependentzia bukatzen bada ere, berriztagarriek behar duten mineralekiko dependentzia sortuko da. Energia kontsumo itzel honek dituen lehen aipatutako arazoez gain, genero ikuspuntua ematen bazaio, Hego globalean emakumeek pairatzen dituzte ondorio gehienak: ura kutsatuta badago, emakumeak joan behar dira urrutira ur bila; norbait gaixotzen bada, haiek egiten dituzte zaintza lanak…

Euskal Autonomia Erkidegoari dagokionez, kontsumoa asko igo da azken bi hamarkadetan: % 23ko gorakada totala (% 55ekoa krisia baino lehenago). Energia kontsumo gehiena industria eta garraiotik dator (azken bi hamarkadetan, garraioan % 91ko gorakada eman da). Petrolioa, gas naturala eta inportatutako energia dira gehien erabiltzen direnak, eta berriztagarriek % 7,5eko pisua dute (gehien bat, biomasa). Euskal Herriko eredua eredu zentralizatua da, oligopolioa nagusituz (Petronor, Iberdrola, EDF…), azpiegitura handiak bultzatuz eta erregai fosilak oinarritzat hartuz. Iparraldean kontsumitzen den energia gehiena Frantziako nuklearrek ekoiztutakoa da. % 10 pobrezia energetikoko egoeran bizi da: gehien bat emakumeak izanik, eta haien artean, guraso bakarreko familiak (ama bakarrekoak).

Beraz, zein da burujabetzarako errezeta? Gizartean zenbait ideia daude zabalduta. Gehiengoak teknologia berrietan dagoela soluzioa uste du. Baina honek “rebote efektua”
sor dezake. Adibidez, etxe guztietan daukagun eredua aldatzen hasiko bagina led bonbilak instalatzeko edo kontsumo baxuko etxetresnak instalatzeko, produkzio industriala areagotuko litzateke, kontsumoa igoz. Oso zabalduta dagoen beste uste bat, efizientzia energetikoa da. Hau Jevons-en paradoxaren bidez azal daiteke. Ekonomista honek dio efizientzia zenbat eta altuagoa izan, orduan eta altuagoa izango dela kontsumoa. Baina, nola izan daiteke hori? Tresnak efizienteagoak badira, jendeak gehiago erabiliko ditu, eskaera igoz, prezioa jaitsiz eta kontsumoa areagotuz.

Azkenik, berriztagarrien kontua dago. Egia da berriztagarriak erregai fosilak baino hobeak direla zentzu askotan. Hala ere, lehen esan bezala, lehengaiak mugatuta daude.
Bestalde, energia berriztagarriek energia itzulera tasa baxua daukate. Gainera, ez ligukete bermatuko gaur egungo kontsumoa.
Hain zabalduta dauden usteak soluzioa ez direla ikusirik, Estitxuk hurrengo ildoak proposatzen ditu. Lehenengoa eta begi bistakoena, hazkunde ekonomikoa eta “garapen
jasangarria” ezinezkoak direla onartzea da. Energetikoki burujabe izateko lehen pausua energia kontsumoa asko murriztea da, aztarna ekologikoa murriztuz. Zenbat energia
behar dugu ondo bizitzeko? Zer da ondo bizitzea? Zertarako behar dugu energia? Galdera hauek erantzuteko, Estitxuk ekofeminismoa soluziotzat hartzen du, bizitzak erdigunean
jartzen dituen mugimendu politiko-soziala.

Eztabaidan jarri behar den beste galdera nahi dugun eredua zein den da. Sektore publikoak bultzatu behar dira, energia nondik datorren jakin behar dugu (gogoratu
burujabetzak ezagutza bermatzen duela) eta buruan izan behar dugu gu garela gure kontsumo osoaren erantzuleak. Beraz, eredu osoa aldatu behar da.
Azkenik, ze energia iturri behar ditugun argi utzi behar da. Energia berriztagarriak dira beharrezkoak. Transformazio eta garraio galerak ekiditzeko aukera egokia dira eta. Nahiz
eta itzulera tasa baxua izan, gizarte antolakuntza txikietan jasangarria izango litzateke. Hala ere, berriztagarriak erabiltzeko aurreko dena bete behar da.
Baina, esandako guztia posiblea da? Horretarako Estitxuk zenbait esperientzia ekarri zizkigun: energia kooperatibak, tokian tokiko sorkuntza / salmenta / banaketa (Gares)
edota proiektu autogestionatuak. Azken hauen artean, berak hurbiletik bizitako Errekaleor Bizirik proiektua aurkitzen da, benetan interesgarria dena. Beraz, honi buruz
irakurtzea biziki gomendatzen dizuet.

3.BURUJABETZA TEKNOLOGIKOA
Burujabetza teknologikoari buruz hitz egitera Dabid Martinez etorri zitzaigun. Aurreko burujabetzek bezala, burujabetza teknologikoak askatasuna eta jakintza bilatzen du, kasu
honetan teknologiari dagokionez. Hau da, herrialde edo komunitateek euren beharren arabera softwareari, hardwareari, sareari eta abarrei buruzko politika propioak izateko
eskubidea, pribatuak eta seguruak. Hauek ekologikoki, sozialki eta ekonomikoki egokiak izanik.

Hau betetzeko, Dabidek zenbait ezinbesteko ezaugarri aurkeztu zizkigun: informatika libre eta irekia (software eta hardware librea), antolaketa horizontala eta erresilientzia. Honetaz gain, ekonomia sozialean oinarrituta dagoen, eta tokikoa den, sistema proposatu zuen, desazkundea oinarritzat hartuz. Kontuan izan behar da gaur egungo eredu teknologikoa ez dela bideragarria (mugikorrak 2 urtetan behin aldatzen ditugula edota zaharkitze programatua aparatu gehienetan inplementatuta dagoela ikusiz). Kasu guztietan bezala, teorian erraz ikusten da, baina nola lortzen da burujabetza teknologikoa? Gakoa libre hitzean dago.

Software eta hardware libreak, telekomunikazio sare libreak eta kultura librea dira beharrezkoak. Hala ere, hau guztia gauzatu ahal izateko, konpromiso politiko handia behar da. Software libreari dagokionez, programa erabiltzeko askatasuna, nola funtzionatzen duen edo nola aldatu daitekeen ikasteko askatasuna, programaren kopiak banatzeko askatasuna eta programa hobetzeko askatasuna hartzen dira helburu moduan.

Hardware librea izateko, diagrama libreak behar dira: adibidez, zirkuitu bat erreproduzitzeko gai izan beharko ginateke honen diagrama izanik. Hala ere, honek, gaur egun, zenbait arazo dauzka. Beste batzuen artean, inportatutako osagaiekiko menpekotasun teknologikoa, ekoizpen kostu altuak, zenbait enpresek daukaten ezagutza metaketa, zaharkitze programatua…

Bestalde, libreak, irekiak eta neutralak diren telekomunikazio sare sozialak behar dira. Honen adibide Guifi.net, Network Bogota, Mastodon, Plerona… ditugu. Dabidek esandako esaldi batek ondo laburbiltzen du hau: “influencer gutxiago eta erreferente gehiago”. Baina, esan bezala, burujabetza teknologikoa lortzeko konpromiso politikoa behar da. Horretarako, honen alde egiten duten zenbait proiektu existitzen dira: librezale.eus edo hack.in#badakigu, besteen artean.

Bukatzeko, pentsakor utzi zidan hurrengo kontua zuentzat uzten dut: pentsaezina baldin bada eskola bateko jantokian McDonald’s eta BurgerKing lehiatzea janaria emateko
orduan, zergatik informatikan bai gerta daiteke (Google, Facebook, Windows…)?

4.URAREN BURUJABETZA
Burujabetzekin bukatzeko, Jairo Marcos eta María Ángeles Fernandez etorri zitzaizkigun Desplazados.org-etik. Izan ere, Memorias Ahogadas ikerkuntza burutu dute,
hidroelektrikoek herri eta pertsona askorengan izandako eraginari buruzko ikerkuntza. Honetaz gain, uraren burujabetzari buruzko solasaldia izan genuen.

Testuinguruan jartzeko, uraren burujabetzak bi ikuspuntu dauzka: ura guztion ondasun bezala hartuta (ekonomiaren ordez, bizitza erdian kokatzea), eta ura giza eskubide bezala
ikusita. Milioika pertsona bizi dira urik gabe eta ez dakigu benetan nork kontrolatzen duen ura munduan (multinazionalek, kasu askotan). Herrialde askotan ez dago
saneamendura sarbiderik eta honek emakumeengan sortzen ditu ondorio gehienak. Izan ere, gauean emakume bat baso batera, adibidez, joan behar bada, bortxaketa asko eman daitezke.

Emergentzia klimatikoaren ondorioz, lehorteak handiagoak dira eta, honekin batera, uretarako sarbidea gero eta txikiagoa da. Ura enpresa baten eskuetan badago, enpresak
berak erabakiko du nori heltzen zaion edo ez. Herrialdeei dagokienez, batzuek ura izateko eskubidea onartzen dute, baina ez da beti betetzen.

Munduan erabiltzen den uraren %70 nekazaritzarako erabiltzen da (herrialde batzuetan %90ra heltzen da). %22 industrian eta %8 etxeetan erabiltzen da. Nekazaritza intentsiboa ematen bada, ur gehiago erabiliko da. Gainera, gaur egungo uraren kudeaketa ureztatzea igotzerantz doa bideratuta, kontrakoa izan beharko litzatekeenean. Ura bizitzeko beharrezkoa da. Pedro Rojo egileak proposatzen duen moduan, bizitzeko beharrezkoa den urak prezio sinbolikoa izan beharko luke, eta hortik gorako kontsumo guztia garestiago ordaindu beharko litzateke (industrietan, adibidez).

Bestalde, botilako uraren inguruan sortutako negozioa daukagu. Guztion ondasun bat erabiliz, enpresa batzuk aberasten ari dira. Izan ere, ur honen prezioa txorrotatik irteten
dena baino 130 aldiz garestiagoa da. Hau deigarria da Espainia bezalako estatu batean, non uraren %95 edangarria den. Beraz, uraren burujabetza lortzeko, guztion eskura egotea lortu behar da, izan ere, giza eskubidea da.

Bukatzeko, hasieran aipatu bezala, María Ángelesek eta Jairok Memorias Ahogadas ikerkuntza burutu dute. Espainiar estatuan altuera handiko 12.000 presa baino gehiago daude. 50.000 pertsonek euren etxeak eta oroitzapenak utzi behar izan zituzten hauek eraiki zirenean. Espainiako energiaren %15ak, gutxi gora-behera, jatorri hidraulikoa dauka. Ibaien emariaren %50a kontrolatuta dago, burujabetza mugatuz. Honek lortu duena zera izan da: lehentasuna ematea uraren bidezko aberastasunari, giza eskubidea bermatu ordez.

Hidroelektrikoak pribatuak dira. Estatuak eraikitzen ditu, eta enpresa pribatuei ustiatzeko eskubidea ematen die denboraldi batean zehar (75 urte inguru). Zergatik ez da publikoa uraren kudeaketa? Burujabetza galtzen ari da, eta zenbait boterek erabakitzen dute uraren erabilera. Egia da ura baliabide bezala erabiltzen jarraituko dela, baina guk erabaki beharko genuke nola kudeatzen den.

Messi – Medikua – Unibertsitateko maisua – Neska gazte eta liraina – Kaleko saltzaile afrikarra – Eskalea – Nerabe marokoarra

Arrate Zelaia Eizaguirre. Herri Antolakuntza ponentziaren inguruko hausnarketa.

5 minutu baino gutxiago behar izan ditugu rol-play batean ezezagunak zitzaizkigun rolekin pasiatu eta guganako erreakzioei erreparatuz goiko sailkapena osatzeko. Konsigna: gizartean oro har ematen diren erreakzioak erreproduzitu.

Zapalkuntzaren antzerkiaren bidez lortutako errenkadatik argi geratzen da denok ezagutzen ditugula gizartean bakoitza bere lekuan jartzeko dauden mekanismoak. Baina gizartea ez da ente bat, guk osatzen dugu eta hortaz, mekanismo horren parte diren keinuak ezagutzen ditugu ikusi eta egiten ditugulako. Sexismoa, arrazismoa eta aporofobia, beraz, guztiz barneratuta ditugula onartu beharrean gaude.

Errenkada osatu eta gero nor zaren asmatzean baita sailkapena bera egitean barneko aurreiritzi eta ezjakintasunak ateratzen dira. Neska gazteak, nor zen jakin gabe, atzera joan nahi izan du sailkapenean eta beste partaideek zuzendu dute, bere lekua ez omen zegoen hain atzean. Beraz, nor zaren jakin gabe, bestea nor den ikusita eta jasandakoa pairatu eta gero, badakizu zure lekua bestearekiko ere bai. Zer jasaten duzun eta zer ez duzun jasaten, biak dira pistak zure lekua zein den jakiteko.

Baina sailkapen prozesutik ordea galderak datozkit. Neska gaztearen sailkapena zuzendu denean taldeko emakumeen artean sortu diren keinu eta irri konplizeetan ez ahal da emakumeon hezkuntza mugatzailea plazaratu? Zergatik kendu diogu Neska gazteak jasandakoari garrantzia? Beste alde batetik, neska gazteak protestatu gabe onartu du zuzenketa, ez ahal ditugu guk jasaten (eta gorroto) ditugun zuzenketak erreproduzitu obeditu zezan? Ideiak adierazteko eran ere barneratuta dauzkagun sinismen mugatzaileak ateratzen direla argi dago. Garrantzitsuagoa dena oraindik, gure aurreiritzi eta sinesmenek ez dituzte besteak bakarrik mugatzen, gure burua ere mugatzen dute.

Gizartearen argazkia ateratzeko dinamika apropos honetan zapalkuntza sistemek gure jarreretan noraino egon daitezkeen barneratuta errez ikus daiteke. Dinamika parte hartzen duten kopuruaren menpekoa izanik ez dira gizarte honetako zapalkuntza guztiak atera. Triada nagusitik at, kapitalismoa, patriarkatua eta kolonialismotik kanpo kapazitismoa eta adultismoa faltan bota dira emaitza aztertu denean.

Kapitalaren garrantziari erreparatuz argi geratzen da diruaren arabera sailkatzen garela gizartean, baina arraza aldagaia sartzen baldin badugu migratzaileak atzera doaz zuzenean. Emakumearen balioa aldiz, ez da diruan egon, bere itxuran baizik. Ez diogu gure buruari galdetu dirurik duen edo ez liraintasunak definitzen zuen bere lekua.

Nerabe marokoarrak jasan du mesprezu gehien, eskalea aldiz gizartetik at sentitu da, ikusezina. Baina futbolariak ere bere ekintza gaitasuna besteen erreakzioen menpe ikusten zuenez berak bere burua gizartetik kanpo utzi du.

Nabarmentzekoa da aintzat hartu ez diren rol guztiek etengabe gorde dituztela mina eragiten dizkieten sentimenduak barnean, egoera honek gizartean amorrua ezkutuan daramagula adierazten du. Baliteke horrela bizi behar duen jendez inguratuta bizitzean “errugabe izanda noizbait beste batek eragindakoa ordaintzea”.

Baina ni ez nago ideia horrekin ados, momenturen batean norbaitek barnean duen amorrua aurpegiratuko baligu aukera moduan ikusi beharko genukeela uste dut. Gure burua amorruaren eragile moduan ikusten ez baldin badugu ere, enpatia falta edo keinuren bat egin dugula onartu beharko genuke amorru hori aterarazi baldin badugu. Eta horrela izan ez bada ere maitasunez erantzun beharko genukeela pentsatzen dut. Talde moduan mindutakoa talde moduan osatu beharko da eta gugandik hastera animatzen zaituztet.

Hala ere, ezin dugu ahaztu sistema zapaltzaile baten barruan bizi garenik, egituratutako zapalkuntzak dira jasaten ditugunak eta pertsonen gehiengoa dago eguneroko bizitzan zapalkuntza maila ezberdinak jasaten.

Eredu hegemoniko honetan, non ideologia indibidualista eta merkantilista bizi dugun, jaiotzez ditugun baliabideek kokatzen gaituzte gizartean. Errealitatean, aukera ezberdinak ditugu, baina meritokrazia ez dator errealitatearekin bat eta desabantailekin jaiotakoa errudun sentiarazteko eta politikoki baliogabetzeko balio du. Honez gain, baliabide gehiago eduki dituenak bestea lagundu ezkero mesedetan dabilela sentituko du, ez aberastasuna banatzen. Horrela gizartea kutxatan banatzen da elkarren arteko aliantzak sortzea galaraziz.

Sistemak lan ona egiten du alde batetik, gu banatuz eta taldearen indarra ahulduz eta bestetik, alternatibak ezkutuan mantentzen ditu. Horrela inertziak aurrera darrai eta pribilegioak denboran mantentzen dira desberdintasunak handituz. Ondorioz, bakoitzaren lana bilakatzen da kontzientzia zabaldu eta horri aurre egitea. Sistema bidegabeari aurre egiteak garrantzia badu ere erabat ziur nago konponbidea kontzientzia zabaltzea dela. Alde batetik, egiten ditugun keinuak etab. identifikatzeko (ezabatu ahal izateko) eta bestetik taldea, komunitatea, osatzeko.

Bide honetan lan egiten dute Herrien partea hartzea sustatzen dabiltzan asko, adibidez Zesar Martinez (azaldutako dinamika prestatu zigunak). Herria antolatu eta sujetu politiko bihurtzen lagundu, identifikatu dituzten arazoei elkarrekin aurre egiteko. Ideia sinplea baina aurrera eroaten latza.

Helburu hori prozesu askatzaileen bidez eramaten dute aurrera, taldea batu eta kontzientzia kolektibo politikoa sortzeko asmoz. Parte hartzearekin ez delako nahikoa. Boterea herrian ez dagoenez antolatzea ezinbestekoa da.

Prozesu askatzaile hauek dinamika osatzaileak izaten dira, non partaide bakoitzak bere bizipenak aurkezten dituen. Aurkezpen hauek modu ordenatu batean egiten dira jerarkiak ekiditeko. Txanda-pasa erabiltzean, berdintasuna bermatzen da taldeko partaideen artean eta partehartzaile bakoitzaren ahotsa entzutea bermatzen da. Prozesu honen ondorioz talde sentimendua indartzeaz gain auto-konfiantza sustatzen da. Kolektiboki eta indibidualki sendotuz.

Horrela, taldea bera agente politiko bihurtzen da eta nahikoa indar baldin badu botere dialektikan azaltzeko aukera izango du. Politika goitik eginda etorri ez dadin, gizartean kontzientzia zabaltzea ezinbestekoa den heinean, gizartearen babesa lortzeko antolatuta egotea ezinbestekoa da indar hori lortzeko.

Ildo honetan lan egiten du Ikerketa-Ekintza deiturikoak. Kezka eta interesetatik abiatuz, hausnarketa dinamiketatik pasatuz diagnostikoa osatu eta ekintza planarekin bukatzen da. Helburua komunitatea osatzea da sare sozialak sendotuz.

Eta zergatik da garrantzitsua komunitatea sendotzea? Desberdintasunak txikitzeko bidea izateaz gain, zaurgarriak garelako eta elkarren beharra daukagulako. Bizi garen gizartean edozein egoera bidegabe pairatu duenik baldin badago ez garelako inoiz gizarte baketsu bat izango. Denak libre izan arte gu ere ez garelako libreak izango. Barneratuta ditugun aurreiritzi, sinesmen etab.-ek ez bait digute kide on ezta egokiak izaten uzten, gu ere pertsona mugatuak baitgara motxila hori daramagun bitartean.

HAIN SINPLEA ETA HAIN KONPLEXUA

Ez al duzu inoiz sentitu politikariek datuekin nahastu egiten gaituztela? Neurri politiko zehatz baten emaitza positibo naiz negatiboa izan daitekeela aldi berean? Nola liteke informazio iturri fidagarrietatik omen datozen datuek istorio guztiz ezberdinak kontatzea esatariaren arabera? Bada, arrazoia uste baino sinpleagoa da. Jo dezagun adibidez pobreziaren kontzeptura. Norbanakoen buruan oso kontzeptu sinple eta ulergarria dirudien honek, infinitu ebaluazio irizpide eskaintzen ditu eta, hortaz, infinitu irakurketa ezberdin eskaini ere. Beraz, pobreziarekin amaitu edo gutxitzeko saiakeran, nola jarriko gara ados ezarri beharreko neurrien inguruan, lehendabizi errealitatea ikuspuntu berdin batetik ikusteko gai ez baldin bagara?

Ikerketa baten emaitzak aztertzeko orduan, emaitza bera bezain garrantzitsua da hau lortzeko erabili diren laginaren ezaugarriak eta ezarri diren adierazleak ezagutzea. Ezer gutxirako balio du pobreziaren datuak milaka pertsonatan edo ehunekotan jasotzea pobrezia karakterizatzeko ezarri diren mugak ulertu gabe: zer da pobrea, jatekorik ez duena? Eguneko euro batetik beherako diru sarrera duena? Edo lotarako teilaturik ez duena?

Orain dela ez asko arte, pobrezia zer den zehaztu eta honen inguruko zenbaki eta estatistikak idazteko adierazle ekonomiko hutsak hartu izan dira, hala nola gizabanakoen errenta. Pobrezia neurtzeko metodo honi, zeharkako metodoa deritzo. Azkeneko urteetan, ordea, zenbait erakundek pobrezia eta batez ere gizartearen garapena neurtzeko adierazle anitzagoak bereganatu dituzte, pertsona pobrea oinarrizko beharrizanak betetzeko gaitasunik ez duena kontsideratuz; metodo zuzena.

Hala ere, arazoa konpontzetik urrun, adierazle gehiagoren erabilerak informazio zehatzagoa eskaintzen badu ere, pobreziaren karakterizazio arazoa areagotzen du: egon daitezkeen ehundaka adierazleen artean, esanguratsuenak kontsideratzen direnak hautatu behar dira batetik eta haien arteko harremana eta mugak ezarri bestetik.

Pobrezia gutxitzeko lanek ere, konplexutasun maila altua eskatzen dute. Pobrezia arazorik ikusi ez eta beste alde batera begiratzea erabakitzen duten norbanakoak alde batera utzita, herri aberats askoren arazoetako bat, haien bizitzari aldaketarik eragin gabe pobreziarekin amaitzeko saiakera da. Herrialde ezberdinen arteko harremanetan adibidez, zaila izaten da hipokresian ez erortzea. Uko egiten al diogu ekoizpena herrialde txiroen pertsona eta baliabideen esplotazioan oinarritzen duten ekoizleen produktuak erosteari? Begiratzen al dugu gure mugikorrak sortzeko erabilitako mineralen jatorri ilunari?

Ane Zorrozua Gamboa

“Nazioarteko Elkartasuna” saioari buruzko hausnarketa

Pasa dan asteko gaiaren harira, hau da, Juan Hernandezek azaldutako nazioarteko elkartasunaren egoera azken hiru hamarkadetan, puntu batzuk azpimarratuko nituzke:


I. Erantzukizuna
“Zer da zuretzat elkartasuna?” galdera mahai gainean jarrita, “Erantzukizuna” izan zen bat-batean eta hitz batean esanda, niretzat suposatzen duena. Gizarteak hobeto bizitzeko zer behar duenagaitik akzio zuzenaz, borrokaz eta salaketaz osatutako koktel bat izan beharko litzateke, betiere zein mundu bizi garen eta zein eragilez inguraturik gauden ahaztu barik.


II. Elkarlana
Hitzaldian zehar azaldutako beste kontzeptu garrantzitsua da elkarlana. Laguntza jasotzen duen pertsonak lotsaren eta baztertze egoeraren zama maiz eraman behar izaten du bere gainean (“ez nazatela egoera triste honetan ikusi”). Norbaiti premia azaltzen eta laguntza eskatzeko unea heltzen zaionean interesgarria eta beharrezkoa ikusten dut elkarlana lantze: laguntza jaso duen pertsonaren kezkak eta egoera pertsonala ulertzea taldearen partetik, eta ez bakarrik laguntza norabide batean zuzentzea oso baliagarria izan daiteke. Pertsona hori taldearen parte sentituko da eta jasotako elkartasuna beste norbaiti itzultzeak elkarlan sendoa eraikitzeko baliozko esperientzia izango da.


III. Aktibismo likidoa
Gizakion parte-hartzeren eta elkartasunaren gogoak nahiko bereziak eta guratsuak izaten dira batzutan. Noraino heltzeko prest ikusten dugu geure burua elkartasuna praktikatu nahi dugunean? Agian, elkartasun aletxo hori gauzatzeko GKE edo beste erakunde batean izena ematea bururatuko litzaiguke. Ondo baina, benetan kontzienteak gara geure bizimodua nola dan, zer kontsumitzen dugun (erosi, ikusi eta entzun), zeri/nori ematen diogun botoa eta noren menpe bizi garen?


IV. Gobernuz Kanpoko Erakunde batzuei buruz…
Badira jada lagun batzuk neure inguruan nazioarteko elkartasunaren munduan sartu nahi eta egoera bitxia topatzen dutenak: GKE-ko proiektu batean atzerrian laguntzeko aukera interesantea eta proiektu horretan parte hartzeagaitik dirua jarri behar izana. Kasu hauetan, eurek bere lana hemen Euskal Herrian albo batean uzteko eta bere bizitzari buelta bat emateko prest agertzen direnak; ordea, borondatez lan egiteko prestasun hori moteldu egiten da sarritan baldintza horiek ikusita. Argi dago bakoitzak badakiela non erroldatzen den eta baldintza horiek bidezkoak diren ala ez. Hala ere, neure ikuspegitik, erakunde batzuk enpresa bihurtzeko arriskuan dauda, bere barneko arkitektura eta lan egiteko moduak hala dirudite behintzat. Beste batzuk, zoritxarrez enpresak dira jada eta bere lan egiteko eran argi ikus liteke.


Laburbilketa bat eginez azalduko ideiei, hiru zutabe goraipatuko nituzke elkartasuna eraginkor bateraino nolabait heldu ahal izateko: erantzukizuna, elkarlana eta aktibismo soziala. Har ditzagun kontutan esparru honetan borrokatu izan dutenen esperientziak eta iritzi kritikoak elkartasun sanoa eraikitzeko, mundu mailan zein geure auzo hurbildu horretan.

Iñaki Garcia.
2019-10-10

Lurraldearen defendatzaileak ustiapen-ereduaren mehatxuaren aurrean

Datorren ostegunean, martxoaren 28an, Aktibisten Eskolan saio oso berezi bat izango dugu. Ustiapen-ereduaren garapenaren aurrean, lurraldearen defendatzaileek bizi duten errealitatera hurbilduko gara. Borroka horretan, interes ekonomikoek eta berme ezek errepresio-maila handiak eragiten dituzte ustiapen-proiektuen aurka aritzen diren ekintzaileen kontra. 2018an, 321 ekintzaile inguru erail zituztela zenbatetsi da, horietako % 75a ingurumen ekintzaileak ziren.

Ekozimaldia 2019aren barne, “No tenemos miedo” dokumentalaren emanaldia izango dugu. Dokumental horrek El Salvadorko meatzaritza metalikoa debekatzea lortu zuen borroka-prozesua laburbiltzen du. Vidalina Morales, komunitate burua, ingurumen defendatzailea eta El Salvadorreko meatzaritza metalikoaren aurkako borrokako kidea da, eta lehen eskuko testigantza eskainiko digu. Horrez gain, gurekin izango dugu Itziar Caballero (CEAR Euskadi) gaur egun Giza Eskubideen defendatzaileen defentsa nola lantzen den eta eskura ditugun mekanismo eta tresnen inguruan hausnartzeko. Zure zain egongo gara!

Data: 2019ko martxoaren 28a, osteguna.

Ordua: 17:00-19:00

Tokia: Bilboko Ingeniaritza Eskola, P1G1 ikasgela.

Herri Hezkuntzaren ispiluan aurrez aurre begira

Pasadan otsailaren 28an Aktibista Eskolaren bigarren saioa izan genuen. Honako honetan, Herri Hezkuntzaren proposamena ezagutzeko nahiak bultzatu gintuen. Irakasle, ikasle eta gizarte eragileetako langileak batu ginen gure ikasketa prozesuetako praktikak eta bizipenak berrikusiz hauek Herri Hezkuntzaren printzipioei so egiten dieten (edo ez) jabetzeko.

Beatriz Casadoren bideratzearekin, hasteko saiora hurbildu ginenekin osatutako taldean zein zapalkuntza ardatz ager litezkeen aztertu genuen. Herri Hezkuntzatik ezkutatzen dena izendatzeko gonbita egiten da. Sexu/generoa sistema, adina, errealitate linguistikoa edota esperientzia metaketari loturiko ezberdintasunak talde dinamikari edota saioan zeharreko parte-hartzeari eragin ziezaiokeen berrikusi genuen. Botereak bistaratuz, plano ikusgaira ekarriz, hauek landuz. Horrela, Herri Hezkuntzak dakarren emantzipaziorako ideari forma ematen hasi ginen.

Herri Hezkuntza jendearen jakintzan oinarritzen da. Hori dela eta, hurrengo pausoa: batu gaituen gaiaren inguruan taldeak duen jakintza aztertzea. Herri Hezkuntza aurretiaz ditugun ezagutzak aintzat hartu eta horietatik eraikitzean datza, ikasitako guztiak gure bizitzan sentsua izan dezan. Bakoitzak Herri Hezkuntzari buruz zekiena elkarbanatuz, saioko bideratzaileak bere esperientzia ekarri zigun eta horrekin mapa osoago bat lortu genuen. Beste ideia askoren artean, Herri Hezkuntza hizketa prozesu bat, pentsamendu eta ekintzarako korronte bat, eta osoko ikuspegitik (emozioak, gorputza, esperientzia, adimena, etab.) etengabeko prozesu eraldatzaile baterako laguntzeko eredu bat denez gizarte eta politika konpromisorako edukiak testuinguruan jartzea bilatzen du.

Ez dago Herri Hezkuntza ulertzeko modu bakarra, begirada berri batetik birkokatzeko gonbita luzatzen digu. Hurrengo ariketetan, bitxikeria ezberdinak agertzen joan ziren, bide hauetan jorratzean izandako esperientzietako zailtasunak “sistema bankarizatua” (jakintza duenak hauek ez duenaren gain ezagutza jartzen duen eredua) heziak izanagatik direla erreparatuz. Ikasketa prozesuak bideratzean aldi berean zaintzearen eta erronkak egitearen arteko oreka zailaren inguruko gogoetarekin bukatu genuen. Herri Hezkuntza ekinean eratzen da.

Erauzketaren aurka

Ekozinemaldiaren 13. edizioan hegoaldeko ahots bat izango dugu.

Planetak pairatzen duen ingurumen krisia baliabide naturalen predatzailea eta ezberdintasunen sortzailea den ekoizpen-, truke- eta kontsumo-eredu globalizatuaren emaitza da. Lehiakortasuna, indibidualismo eta amaigabeko kontsumismoan oinarrituriko eredua. Horren adierazgarri dira Amazoniako milioika hektareatako ustiapen baimenak, energia eta mea baliabideetara heltzeko Venezuelan garatu daitekeen kontu-hartze militarra, Brasilen meatzaritza arduragabeagatik gertaturiko beste hondamendi bat, Kolonbiako urtegirik handienaren proiektuak sorturiko lekualdatzeak eta pobrezia Cauca ibaian ingurugiro hondamendia izateko zorian jarriz, edota Laos, Kenya, Afganistan eta Birmanian aurreko urtean izandako hondamendiak.

Honi batu behar zaio erauzketaren aurrerakadari paraleloki doan errepresioaren fenomenoa, irabazi ekonomiko handiagoen eta berme gutxiagokoen kasuan, proiektu horien aurka dabiltzan aktibisten erailketak jazoz. 2018an 321 aktibistaren erailketak zenbatu dira, %75 ingurumenaren defendatzaileak izanik.

Gertu zein urrun izan arren, planetari eragiten dioten arazoak begirada global batez ezagutzeko, inspiratzeko eta elkartasuna adierazteko asmoarekin, Ekozinemaldiaren 13. edizioa dugu laster. Ekologistak Martxan eta Mugarik Gabeko Ingeniaritza/Ingeniería sin Fronteras (MGI-ISF) erakundeekin, beste eragile batzuekin elkarlanean, antolaturiko zor ekologikoa eta zine festibala, Euskal Herriko 13 herri eta hirietan burutuko da, martxoaren 25etik 31ra. Hemen duzu programa osoa.

Edizio honetan, hegoaldeko ahotsa dakarkigun Vidalina Morales komunitateko liderra eta ingurugiro defendatzailea izango dugu, El Salvadorren metalen meatzaritzaren aurkako mugimenduko borrokako kidea, herrialde honetan industria eredu honen debekua lortu zutelarik.

Vidalina Morales El Salvadorren ustiapen baimen eske zebiltzan meatzaritza proiektuei aurre egiten hasi zen hasieratik. Kalteturiko komunitateak hamarkada luzez borrokatu ostean jarduera hau debekatzen duen mundu mailako lehenengoa eta bakarra den legearen onespena Latinoamerikako aparteko gertaera izan da.

Borroka prozesu honen berri ematen digun “No tenemos miedo” dokumentala, Vidalina Morales protagonista duen ikus-entzunezko erreportajea da, El Salvadorreko Asociación de Desarrollo Económico Social (ADES) erakundeak Colectivo de Comunicación Popular eragilearekin koordinazioan ekoizturikoa. Dokumentalak Ekozinemaldian 2019ko programazioan izango dugu, eta emanaldien osteko solasaldietan protagonistak berak parte hartuko du.

Euskal Herrira Vidalina Moralesek egingo duen bisitaren helburua lurraldearen eta Giza Eskubideen defentsan El Salvadorreko emakumeek egiten duten lanari buruzko ezagutza izatea da, beste lurralde batzuetako erresistentzientzako inspirazio moduan. Herrien artean errealitate eta borroka hauek elkarbanatzea elkartasun eta erresistentziak sustatzeko tresna dira.

Aukera hau ere baliagarri izango zaigu El Salvadorreko errealitatearen eta beste borroka batzuen egoeraren berri izateko, hala nola, gaur egunean estatu horretan abortuaren zigorgabetasunerako eta uraren pribatizazioen aurkako erronkei buruz mintzatzeko.

ISF-MGI-ek Vidalina Moralesen Euskal Herriko bira honetan parte-hartuko du:

  • Donostia. Martxoaren 25ean, astelehena, goizeko 11etan dokumentalaren emanaldia eta solasaldia UPV/EHU-ko Ingeniaritza Eskolan, eta arratsaldeko 7.30etan Koldo Mitxelena kulturgunean.
  • Leioa. Martxoaren 26an, asteartea, eguerdiko 12.30etan dokumentalaren emanaldia eta solasaldia UPV/EHU-ko Arte Ederren Fakultatean.
  • Bilbo. Martxoaren 26an, asteartea, arratsaldeko 6etan dokumentalaren emanaldia eta solasaldia Bilborock aretoan Silvia Federici ekintzaile feminista eta “Caliban eta sorgina” liburuaren idazlearekin batera.
  • Tolosa. Martxoaren 27an, asteazkena, arratsaldeko 7.30etan dokumentalaren emanaldia eta solasaldia Leidor zineman.
  • Bilbo. Martxoaren 28an, osteguna, arratsaldeko 5etan dokumentalaren emanaldia eta solasaldia UPV/EHU-ko Bilboko Ingeniaritza Eskolan.
  • Basauri. Martxoaren 29an, ostirala, arratsaldeko 7etan, dokumentalaren emanaldia eta solasaldia Marienea – Emakumeen Etxean.

Herri Hezkuntza, gizarte emantzipaziorako proposamena

Gogoeta kritikoaren eratzearen alde egin beharrean, hezkuntza eredu hegemonikoak merkatuaren interesei probetxugarri izateko arreta duela dirudi. Bere balio, eduki eta metodologiak zapalkuntza berrien transmisio-uhalak bilakatzen dira, eta ez gara beti hortaz jabetzen. Hori dela eta, Herri Hezkuntza emantzipaziorako proposamen gisa sortzen da, eremu pedagogikoan beste bide aukera batzuk eraikitzeaz gain munduan egoteko modu bezala. Ikasketa prozesuetan subjektu aktibo bilakatzeko aukera moduan, eta prozesu pedagogikoa gizarte eraldaketarako zerbitzura dagoela ulertuz.

 

Gai hauetan sakontzeko, hurrengo Aktibista Eskolako saioan Beatriz Casado ikerlari militantea, antropologian aditua eta erizaina izango dugu bideratze lanetan. Erakunde eta gizarte-eragile ezberdinekin lan egin eta kolaboratu du herri hezkuntzako, ikerketa-ekintza parte-hartzaileko, komunitateetako dinamizazioko eta formakuntza politikoko prozesuetan. Bere laguntzaz, Herri Hezkuntzaren oinarriak ezagutzeko aukera izango dugu. Saiora bertaratzeko eginbehar bakarra hezkuntza(arroba)euskadi.isf.es helbide elektronikora aurretiaz mezua bidaltzea da, AKTIBISTA ESKOLA hitza honen gaian adieraziz, sarrera doakoa eta librea da eta. Gainera, saio honetan parte hartzeko ez da beharrezkoa Aktibista Eskolako aurreko saioetara etorri izana.

 

2. saioa: Herri Hezkuntza, gizarte emantzipaziorako proposamena

Bideratzailea: Beatriz Casado Baides

Data: 2019ko otsailaren 28a, osteguna

Ordua: 17:00-19:00

Tokia: Bilboko Ingeniaritza Eskola, P1G1 gela

Mundu zientifiko-teknologikoan maskulinitate berrien inguruan hausnartzen

Pasaden urtarrilaren 24ean, Aktibista Eskolaren edizio berri bati ekin genion. Sorkin, Jakintzen Iraultegia elkarteko kideak izan ziren lehen sesioa hau bideratu zutenak, eta bertan “maskulinitate berriek mundu zientifiko-teknologikoan” nola jarduten duten sentitu, hausnartu eta esploratu genuen.

Saioa funtsezko kontzeptu ezberdinen buruzko gogoetak elkarbanatzen hasi genuen. Genero-arrakaletatik gizon-taldeetara, patriarkatuari buruz dugun ikusmoldeari ere so eginez. Prozesuan zehar ideia ezberdinak aztertzera heldu ginen mundu zientifikoan ere dugun sexu-genero sistema ikusarazteraino. Zientzia zapaltzailetik emakumeek ikusezinarazte bikoitza jasaten duten. Alde batetik, emakumeek gizarteak legitimatutako zientzian egindako ekarpenak ez dira aitorzen. Beste aldetik, bizitzaren jasangarritasunerako eta emakumeek bereziki gauzatutako hainbat jakintza zientzia delakotik alboratu dira.

Zorionez, egoera hauetako asko feminismoetatik azaleratzea eta izendatzea lortu dira. Saioan adibidez matilda efektua moduan ezaguntzen dena aztertu genuen. Honek, emakume zientzialarien lanen lorpenetan gizon lankideei aitortza emateak sortzen duen oztopoari lotutako kaltea da. Genero mandamenduak emakumeak mundu zientifikorako gauza izan ez direlakoari ekiten ez badiogu, hauek garatzeko duten aukeren etekinean eragina du. Ertz asko aztertzeko, baita gogoak ere.

Zientziarekiko gertutasuna dugun emakume eta gizonak izanik, geure gorputzetan zein genero estereotipok eragin duten eta hauek kontzientzia kolektiboa nola bizirauten duten adierazi genuen. Emakume batzuk behin baino gehiagotan entzun behar izan dituzten esaldiak partekatu zituzten, “Zu zertan zabiltz ingeniaritzan? Zein zaila, ezta?” adibidez. Horiez gain, nola zalantzan jarria dituzten kasuren batean kargu batek duen boterea izan dutenean. Gizonen kasuan, zaintzak eta hazkuntzak onartzeak nola harritzen eta neurriz kanpo balioztatzen diren komentatu zen, emakumeei berriz ziurtzat jotzen zaienean.

Berdintasunezkoa ez den zientzia honen espirala apurtzeko asmoz ditugun orotariko erronka hauen panoramaren aurrean kokatzen joan ginen talde aurkikuntza honekin. Nagusituriko binarismotik irtetzetik hasi eta bizitza erdigunean duten jakintzak barneratuz zientzia hegemoniko ideia horren birformulazioraino. Gizon moduan ditugun eginbeharrak kontuan hartuz gero, garrantzitsua da gure posizio erosoetatik irtetea eta ditugun abantailei ere aurre egitea. Horrela iritsi ginen Aktibista Eskola honen lehen saioaren azken txanpara, nahiz eta ibilbide luzeago dugun aurretik.