Ur-ponpen tailerra. Egin itzazu modu erraz, eskuz eta autonomoan!

ISF/MGItik hamarkadak daramatzagu Giza Garapenerako Teknologiak bultzatzen, eskuragarriak, konpontzeko errazak eta kulturalki egokiak izan daitezen sustatzen, teknozientzia bizitzaren zerbitzura jarriz. Zuk Zeuk Egin-en hurrengo saioan beste urrats bat emango dugu eta tailer hau proposatzen dizuegu, eskuzko ur-ponpak diseinatzeko eta fabrikatzeko puxtarri eta PVCzko hodi batzuekin.

Teknologia horretarako ez da elektrizitate-iturririk behar, komunitateen autonomia indartzen du eta ura lortzeko behar den ahalegina murrizten da, populazioaren sektore zabaletara zabalduz. Saio honetarako, TADEH-Uraren Eskola Mugikorraren esperientzia izango dugu. Pixka bat gehiago ezagutu nahi baduzue, beren lana aurkezten duten bideo hau ikustera gonbidatzen zaituztegu.

Saio hau formatu presentzialean egitearen aldeko apustua egin dugu, TADEHko taldeak adierazten dizkigun pausoei jarraitzen diegula ziurtatzeko. Horregatik, zure plaza gordetzeko eta segurtasun-baldintzak zaintzeko, idatz iezaguzu hezkuntza (arroba) euskadi.isf.es helbide elektronikora. Anima zaitez eta elkarrekin aurrera egiten jarraituko dugu!

Saioa: Ur-ponpen tailerra. Egin itzazu modu erraz, eskuz eta autonomoan!

Errazten du: TADEH- Uraren eskola Mugikorra

Data: Maiatzaren 11n, asteartea

Ordua: 17:00-20:00

Tokia: Posta elektroniko bidez zehaztuko da

Hizkuntza: Gaztelania

Makinen genero bereizketaren nondik norakoak

Pasa den martxoaren 18an Olatz Arbelaitz eta Elena Lazkano EHUko Informatika Fakultateko kideekin izandako solasaldian argi geratu zitzaigun makinei ezartzen zaizkien funtzio, itxura edota ezaugarrietan ere hauek programatzen dituen gizartearen arrazarekiko, generoarekiko edota klase sozialekiko bereizketaren erreprodukzioa gauzatzen dela.

Honen adierazgarrietako bat adimen artifizialeko eta informatikako lanetan diharduten giza taldeetan dauden arrakalak, emakumezkoen parte hartze txikiena duten zientzia eta teknologia arloak direlako. Adibide moduan, esparru hauetan urteetan EHUko gradu eta graduondokoetan emakumezkoen eta gizonezkoen matrikula zenbakien ezberdintasunak ezagutu genituen.

Honen ondorioz, adimen artifizialak abiapuntutzat dituzten datu-base eta hauek trebatzeko metodologietan bereizketak arbuiatzeko joerak aztertu eta aldatzeko beharra adierazi zuten ikerlariek. Lan nekeza den arren, beharrezkotzat jotzen da artifizio hauek iraultzailetzat dituen gizartean nolabaiteko eraldaketa sortzeko.

Solasaldian zehar ezagutu genituen robotetan, eta hauen artean robot sozialtzat jotzen diren prototipo ezberdinetan, itxurak berak guregan zein erantzun sortzen dituen antzeman genuen proposaturiko zenbait dinamikekin. Sarean aurkitu ditzakegun prototipo hauen edozein irudi eta bideo ikustean erraz ohartu gaitezke analisi honen beharraz.

Neutraltasunik gabeko zientzia eta teknologia arloetan darabiltzagun deribak zuzentzeko badugu lana, identifikaziotik erabileretaraino. Hori bai izango litzakeela berebiziko adimena.

Makinek generoa dute: Adimen artifizialean generoa bereizteko joera

Zientzia eta teknologia ez dira neutroak, eta generotik abiatutako bereizketaren joerak agerian geratzen dira adimen artifizialaren munduan ere. Algoritmo aseptikoek ez dituzte arraza, genero edo klase kontuak aintzat hartzen, baina, egia esan, bizi garen gizartearen isla diren eta gure erabakien ondorio diren datuetan oinarritzen dira. Zein eremutan aplikatzen dira algoritmo horiek eta zer ondorio dituzte gure gizartean?

Horretaz hitz egiteko, Olatz Arbelaitz eta Elena Lazkano EHUko Informatika Fakultateko irakasle eta ikerlariak izango ditugu. Haiekin batera, algoritmoek estereotipoak nola anplifikatzen dituzten eta joera hori ezabatzeko zein frontetatik egin genezakeen aurre aztertuko dugu. Gai honi buruz taldean hausnartu nahi baduzu, otsailaren 18ko osteguneko saiora gonbidatzen zaitugu.

Saio hau bideokonferentziaz egingo da, jitsi plataformaren bidez. Komunikazio-hizkuntza euskara izango da, eta xuxurlariekin batera egongo gara, aldi berean gaztelaniara itzultzen laguntzeko. Zure lekua erreserbatzeko (edukiera mugatua egongo baita) eta saio honetaz nola gozatu jakin dezazun, idatz iezaguzu hezkuntza (arroba) euskadi.isf.es Anima zaitez eta sareetatik ikusiko dugu elkar (modu seguruan)!

Saioa: Makinek generoa dute: adimen artifizialean generoa bereizteko joera

Irakasleak: Olatz Arbelaitz eta Elena Lazkano

Data: Martxoak 18, osteguna

Ordua: 18: 00-20: 00 (GMT + 2)

Tokia: Jitsi aretoa (postaz jakinaraziko dizugu, izena eman ondoren)

Hizkuntza: Euskara (xuxurlarien laguntzarekin)

Arma autonomoak debekatzeko bidean: posible al da gerrarik gabeko mundu bat? Jardunaldi antimilitaristak

JARDUNALDI ANITIMILITARISTAK

Zientziak eta teknologiak gero eta arinago egiten dute aurrera, eta gizakien eguneroko erronkei aurre egiteko irtenbideak eskaitzen laguntzeko ahalmen handia dute. Hala ere, eztabaida sortu da aurrerapen teknologiko horren erabilera onargarria eta onartezinaren arteko lerroa marrazterako orduan. Onargarria al da ikerketa zientifikoa eta teknologikoa arma eraginkorrak sortzeko erabiltzea? Hau da, gehiago eta hobeto hiltzeko?

Azken ehun urteetan, armamentu berrien lehiaketa aurreikusi da munduan, ikerketa militarrean inbertitutako baliabideei esker, eta ikerketa horren zati handi bat unibertsitateetan garatzen da. Unibertsitate askok diru kopuru handiak jasotzen dituzte defentsa-sailetik edo arma ekoizeelatik ikertu dezaten. Defentsa sailek ere ireki ditzakete kanpusetan unibertsitateetara lotutako ikerketa zentroak.

Zentzu horretan, funtsezkoa da unibertsitateak garatzen duten teknologia etorkizunean erabil daitekeela ohartzea. Informatikaren, adimen artifizialaren edo robotikaren arloko ikerketak, adibidez, funtsezko erabgina dute gerraren izaera azkar aldatzen ari den defentsa industriako garapenean.

Egoera honen aurrean sentsibilizazio eta eragin-txostenak eta kanpainak egiten

zenbait urte daramatzaten erakunde eta entitateak daude. Kezkak eta aurrerapenak partekatzeko asmoz, Gernika Gogoratuz, Gernikatik Mundura, Ideasu, Stop Killer Robot eta Mugarik Gabeko Ingeniaritzak Jaurdunaldi Antimilaristak antolatu ditugu azaroaren 18 eta 19an, “Arma autonomoak debekatzeko bidean: posible al da gerrarik gabeko mundua?” gaia aurkezteko. “Stop Killer Robot” kanpainarekin (Robot hiltzaileak debekatzeko kanpaina).

Saioa: Jaurdunaldi Antimilitaristak

Data: Azaroaren 18 eta 19an

ordua: 18:00-20:00 (GMT + 2)

Tokia: EHUko BBC Collaborate plataforma

Hizkuntza: Gaztelania

Izen ematea:

https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd04H1KC9wTRDvtW2T89RmjkX4KspT_V0z81_Dhjrta82hUew/viewform

Cartel del seminario de Tecnologías para el Desarrollo Humano, celebrado todos los viernes del primer cuatrimestre del curso academico 2020/2021.

Garapena, Lankidetza eta Giza Garapenerako Teknologiari buruzko XXI mintegia

Iraila da jada, eta urtero bezala, Giza Garapena, lankidetza eta Teknologiari buruzko mintegia antolatu dugu berriz ere.

Saioen bidez, mintegiaren planteamendua da Giza Garapenari eta Garapenerako Lankidetzari buruzko oinarrizko elementuak ematea, eta dauden desberdintasunen panoramari buruzko kontzientzia kritikoa sortzea, genero-desberdintasuna eta Hegoalde Globala eta Iparralde Globala deiturikoen problematikak barne.

Horretarako, Bizkaiko jendarte zibileko eta lankidetzako erakundeetako ordezkariak hartuko dute parte hizlari gisa, eta parte hartzeko eta eztabaidatzeko metodologiak dituzten saioak planteatuko dituzte, genero-ikuspegia ikusarazteko eta planteatutako gaietan sakontzeko material osagarria eskainiz.

Ikastaroa garapenerako lankidetzarekin lotutako oinarrizko ezagutzak eskuratzeko interesa duten edozein pertsonari zuzenduta dago, eta karrera zientifikoetako ikasleentzat interes berezia duten saioak eskainiko ditu, baldin eta Gradu Amaierako Lana gizarte-eraldaketarekin lotutako arloetan egin nahi badute.

XXI. edizioa formatu erdipresentzialean egingo da 2020ko azken hiruhilekoan, urriaren 2tik abenduaren 11ra, ostiral guztietako arratsaldeetan. Saio horiez gain, bi irteera egingo dira jardunaldietan landutako gaietan sakontzeko.

Informazio gehiago nahi izanez gero, mintegiaren webgunea bisita dezakezu:

https://euskadi.isf.es/isf-mintegia-2020/?lang=eu#tab-id-1

Emakume zientzialari feministak: gurutzebideak eta zirrikituak habitat

Zientzia eta generoa konstruktu sozialtzat hartzeaz haratago, bi sistemak elkar eraikitzaileak dira. Genero-sistemak egien ekoizpena baldintzatzen duen moduan, zientzia-sistema modernoak gizon eta emakumeen identitateen ekoizpenean eragiten du. Bi sistemen artean eratzen diren erlazioetan sakontzeko, hurrengo Aktibista Eskolan genero sistemak mundu zientifikoetan hartzen duen itxurari buruz hausnartuko dugu, zientzia ekoiztean zein irakastean. Horretarako, Uzuri Albizu, ikerlari feminista eta matematika irakaslea Hezkuntza Fakultatean,  izango dugu gurekin.

Uzuri Albizuk egindako ikerlana oinarritzat hartuz, emakume zientzialari eta hezitzaile feministek mundu zientifikoen izaeraren inguruan izandako bizipenak eta diskurtsoak aztertuko ditugu. Emakumeen identitateen, diskurtsoen eta praktika zientifikoen ezagutzan sakonduko dugu, eta horietan guztietan ideologia feministek daukaten eraginak aztertuko dugu. Gai honi buruz hausnartzeko gogoa baduzu, otsailaren 27ko saiora gonbidatzen zaitugu. 

Parte hartzeko, bidaliguzu email bat hezkuntza@euskadi.isf.es helbidera, gaian AKTIBISTA ESKOLA idatziz eta parte hartzeko motibazio adieraziz. Ez da beharrezkoa aurreko saioetara etorri izana honetan parte hartzeko. Itxaroten zaitugu!

Saioa: Emakume zientzialari feministak: gurutzebideak eta zirrikituak habitat

Hizlaria: Uzuri Albizu

Data: 2020ko otsailak 27, osteguna

Ordua: 17:00-19:00

Tokoia: Bilboko Ingeniaritza Eskola, P1G1 gela

Hizkuntza: euskera

Heriotza-enpresak ez dira ongi etorriak UPV/EHU, armagintza enpresekiko kolaborazioa eten!

Gaur, otsailaren 6a, San Mameseko atarian kontzentratu gara barruan garatzen ari den lan jardunaldia eta enpresen aurkezpenaren harira, UPV/EHUko Bilboko Ingeniaritza Eskolak antolatuta. Izan ere, ikasleei lanbide posibleak erakusten zaizkien ekimen honetan armagintzan aritzen diren enpresa batzuk daude.

Oraingo ekimen honetan, ikasleek eta graduatuek aukera izango dute armagintzari lotutako aktibitateak dauzkaten enpresetara hurbiltzeko, Sener ala ITP kasu. Modu honetan, era zuzenago edo ez hain zuzenago beste herrien suntsiketaren erantzuleak diren enpresetan lan egitea eta enpresa hauekiko kolaborazioak izatea normaltzat agertzen da. Honen aurrean esan nahi dugu lanaren, ikerketaren edota garapenaren aitzakiapean dena ez dela zilegia. UPV/EHUko zuzendaritzatik ohikoak dira aipamenak balioei, etikari, erantzukizun sozialari, begiruneari… baina ez omen dago arazo handirik hemendik milaka kilometrotara heriotza eta suntsiketa eragiten dituzten jardueretan parte hartzeko, unibertsitate publikoan garatutako ezagutzaren parte bat horretara bideratuz.

Jardunaldi mota hauek ez dira berriak, ezta UPV/EHUtik eta, bereziki, Bilboko Ingeniaritza Eskolatik armagintzarekiko eta militarismoarekin izandako kolaborazioak ere. Hain zuzen ere, azken urteetan UPV/EHUk hainbat ikastaro eta mintegi antolatu ditu Defentsa Ministerioarekin baterai, 2019ko uztailean Elkano goraipatzeko estropadan parte hartu zuen El Saltillo itsasontziaren bidez Armadaren gerraontziaren alboanii, Espainiako Plataforma Teknologiko Aeroespazialaren parte da armagintza eta Defentsa Ministerioaren entitate batzuekin bateraiii, edota armagintzan parte hartzen duten zenbait euskal enpresekin hitzarmen eta kolaborazioak ditu, ikasleek praktikak egiteko baita ikerketa garatzeko ere.

Izan ere, zuzendaritzaren jarrera itxuratia da, dokumentatuta eta eskuragarri dauden harreman hauek ukatuz (edozein kasutan, kontuan hartu behar da kontratu eta kolaborazio gehienak ez direla publikoak; bestela, zerrenda luzeagoa izango litzateke), legalitatearen barruan daudela argudiatuz edota gerra aktibitateetara ez daudela bideratuta esanez. Adibide bat jartzeagatik, 2019ko azaroan egindako klaustroan galdera bat igorri zitzaion Gobernu taldeari, haiek beraiek iragarritako ikerketa eta berrikuntza politika eta praktika arduratsuei buruz, praktika arduratsu horien artean armagintzari lotutako enpresa eta entitateekin ez kolaboratzea ezarriko zen galdetuz. Erantzuna ukazio biribila izan zen: “Gaurdaino ez da horrelako neurririk ezartzeko beharrik sumatu, ez baita gauzatu armagintzan eragina duen kolaboraziorik UPV/EHUren eta bestelako

erakundeen artean”. Baina ukazioak ezin du errealitatea ezabatu.

Horregatik guztiagatik kontzentratu gara gaur hemen, beste herrien suntsiketarekin eta pertsonen heriotzarekin aberasten diren enpresak ongi etorriak ez direla esateko, UPV/EHUren zuzendaritzak beste aldera begiratze eta justifikazio jarrerak alboratzeko eskatzeko eta unibertsitate publikoak armagintza eta militarismoari lotutako enpresa zein entitateekin dauzkan harremanak bertan behera uzteko exijitzeko.

“Gerra eman eta zabal zazu” ez dadila izan UPV/EHUko leloa.

Jendarte digitalaren garaietan pribatutasuna eta segurtasuna ekintzaileentzat

Sare-sozialen bitartez mugitzen diren deialdiak, haien artean espazio birtualen bidez konektatzen eta indartzen diren mugimendu sozialak, poliziaren kokapena denbora errealean adierazten diguten web orriak… jendarte digitalak eraldatu egin du ere aktibismo sozialaren parte handi bat artikulatzeko forma. Hong Kongeko protestak edo Herrialde Katalanetan Tsunami Democratic-en bitartez koordinaturiko ekintzek mahai gainean uzten dituzte herri-aldarrikapena ulertzeko era berriak, Internet koordinaziorako espazioa izanik. Baina, zer arrisku ekar dezake etengabe jagoten gaituen teknologia erabiltzeak? zein puntura arte sar daiteke kappitalismoa gure DNA aktibistan gu konturatu barik?

Aktibisten Eskolako hurrengo saioan, Hong Kongeko eta Herrialde Katalanetako esperientzietatik atera diren ikaskuntzei erreparatuko diegu eta app bidezko aktibismoak ekar ditzakeen potentzialitateak eta arriskuak aztertuko ditugu. Pribatutasunean eta segurtasunean sakontzeko, software askean eta Burujabetza Teknologikoan aditua den Dabid Martinez izango dugu gurekin. Taldean gai honen inguruan hausnartu nahi izanez gero, urtarrilaren 31ko saiora (ostirala) gonbidatzen zaitugu.

Parte hartu nahi baduzu, bidali mezu bat hezkuntza(a bildua)euskadi.isf.es helbidera, idatzi izenburuan AKTIBISTEEN ESKOLA eta esaiguzu parte hartu nahi duzula. Bertaratu ahal izateko, ez da beharrezkoa aktibisten Eskolaren aurreko saioetara etorri izana. Zain izango gaituzu!


Saioa: Jendarte digitalaren garaietan pribatutasuna eta segurtasuna ekintzaileentzat

Noren eskutik: Dabid Martínez

Noiz: 2020 urtarrilak 31, ostirala

Ordua: 17:00-19:00

Tokia: Bilboko Ingeniaritza Eskola, P1G1 gela

Hizkuntza: gaztelania

Trantsizio Energetiko Demokratikoa aztergai 15 herrialdetan

TRADENER (Energia Trantsizio eta Demokrazia) proiektua, Ekologistak Martxan, Mugarik Gabeko Ingeniaritza (ISF/MGI) eta Euskal Herriko Unibertsitateako (EHU) Parte Hartuz ikerketa taldeek osatutakoa, azken hiru urteotan egin dugun lanaren barruan, Trantsizio Energetiko Demokratikoari buruzko azterlanak egin ditugu hainbat herrialde eta tokitan, haien garrantziagatik edo gure loturagatik beraiek eremu akademikotik hautatuak.

Abiapuntua da trantsizio energetiko bat beharrezko eta derrigorrezkoa dela, erregai fosilekiko dugun mendekotasuna gaindituko duena (eta inpaktu handiko beste forma batzuk, hala nola nuklearra, hidroelektrikoa edo agroerregaiak), baina demokratikoa ere izan behar duena. Horretarako, uste dugu pertsona guztiak kontuan hartu behar dituela, eta bizi garen gizartearen izaera globala dela eta, horrek ekuazioan beste herrialde, eskualde, komunitate eta ekosistema batzuk sartzea dakar, politika globalean oso gutxi kontatzen dutenak erabakiak hartzeari edo baliabideez, energiaz eta abarrez gozatzeari dagokionez.

Kasuak TRADENERko ikertzaile-taldeko kideek, edo beste unibertsitate eta erakunde batzuetako kideek sortu dituzte. Horiek guztiek energiaren egungo egoerari buruzko irudi oso bat eskaintzen digute, bai eta nahi dugun trantsizio horri buruzkoa ere. Trantsizio hori dagoeneko erakundeetan gauzatu da, baina ikerketa horietatik ondorioztatzen denez, oso gutxi garatu da. Azpimarratzekoa da ez dela batere garatu Hegoaldean, berriro ere lapurretaren, suntsiketaren eta kutsaduraren, gatazka sozialaren eta ingurumena hobetzeko politiketatik kanpo.

Kasu bakoitzari dagozkion ikerketa lanak (denak gaztelaniaz) dituzue jarrian:

Trantsizio energetikoa eta Demokrazia kontzeptu zabal horren barruan, gaur egun politikariek eta erakundeek beren gain hartzen duten kontzeptu zabal horren barruan, gure ikerketaren oinarri izan diren eta ikerketetan maila handiagoan edo txikiagoan sartzen diren hainbat elementu bereizten ditugu:

  • Trantsizioa (energia).
  • Segurtasuna eta subiranotasuna
  • Justizia klimatikoa
  • Sarbidea/Pobrezia energetikoa
  • Gobernantza: kudeaketa publikoa, ordainsaria, nazionalizazioa, kooperatibak
  • Teknologia (egokia, etab.).
  • Araudia

Hainbat erantzukizun eta inpaktu dituzten eragileak:

  • Enpresa Transnazionalak (ETN)
  • Gutxiengoak/indigenak
  • Langileak
  • Emakumeak
  • Kooperatibak
  • Bankuak
  • Erabiltzaileak

Hainbat prozesu eta fase, zeinetan energia erabiltzen baita eta hainbat efektu ere baditu, partaidetza-maila desberdinak, eta abar:

  • Erauzketa, ekoizpena, garraioa eta banaketa
  • Finantzaketa/merkaturatzea
  • Militarizazioa, errepresioa eta kriminalizazioa
  • Zor ekologikoa
  • Energia-ekonomia
  • Gizarte-mugimenduak
  • Gobernantza

BURUJABETZA

Onintze Parra, garapena, lankidetza eta giza garapenerako teknologiak mintegiko ikasleak, idatzi du artikulu hau.

Euskaltzaindiaren hitzetan, burujabetzaren definizioa hurrengoa da: herriez mintzatuz, bere buruaren jabe izatea, beste inongo herriren mende ez izatea. Burujabetzari buruz hitz egiten dugunean, eskubideei buruz hitz egiten dugu. Burujabetza arlo askotan lantzen da eta, gaurkoan, elikadura burujabetza, burujabetza energetikoa, teknologikoa eta uraren burujabetza izan dira eztabaida gaiak.

  1. ELIKADURA BURUJABETZA
    Elikadura burujabetzari buruz hitz egiteko, Bizilur erakundetik etorri zaizkigu Miren eta Andoni. Elikadura burujabetzari dagokionez, La Via Campesina mugimenduak sortutako terminoa da. Munduko baserritarrek gaur egun ezarrita dagoen eredu kapitalistari aurre egiteko eskura jartzen diguten alternatiba da. Mugimendu honek jendeak euren elikadura, nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza sistemak definitzeko eskubidea defendatzen du. Ildo nagusiak hiru dira: bertoko alternatibak, feminismoa eta internazionalismoa.
    Apur bat kokatzeko, gaur egun gosea pasatzen duten gehiengoak landa girokoak dira, hauen % 75 emakumeak direlarik. Jakina da elikagaiek burtsan kotizatzen dutela, beraz, bertan erabakitzen da jakiek duten prezioa. Are gehiago, mundu mailan, bost edo hamar enpresek erabakitzen dute elikadurari dagokion ia guztia. Beraz, non gelditzen da burujabetza, demokrazia? Zein da nekazari, baserritar, abeltzaintzen papera? Industriaren esklabo bihurtu behar dira aurrera jarraitu ahal izateko?
  2. Mundu Gerraren ondoren hasi zen bideratzen mugimendua. Gerraostean gosetea zen arazo nagusienetarikoa, eta elikagaiak ekoizteko beharra zegoen. 1. sektorea industrializatu zen, nekazaritza eremu txikietatik handietara pasatuz. Kanpoko dependentzia zeukaten nekazariek (animalientzako pentsua kanpotik ekartzen zuten, adibidez), eta zorpetzen hasi ziren. Ama lurraren pribatizazioa ekarri zuen guzti honek, eta elikadura eskubidea galduz joan zen. 2002an, Elikagaien Munduko Gailurrean sortu zen elikadura burujabetzaren proposamenik nagusiena. Munduko baserritar, abeltzain, indigenak eta abar elkartu eta proposamen politiko-tekniko bat eratu zuten. Proposamen honetan, herriek euren elikadura sistema erabakitzeko eta behar guztiak asetzeko duten eskubidea defendatzen zuten; bizitza zentroan jarriz eta, honen erdian, elikadura. Elikaduraz gain, ikuspuntu soziala eman zuten ere bai.
    Helburutzat industrializazioaren aurretik ezarrita zeuden ohiturak berreskuratzea dauka mugimenduak. Pribatizazioa, intentsifikazioa, indigenen bazterketa, indibidualismoa… sistematik eliminatzea, naturarekiko harremanak berriz ere orekatzeko eta elikadura osasuntsua bermatzeko. Hau guztia lortzeko, zenbait erronka bete behar dira. Alde batetik, gaur egungo diru laguntzen eredua aldatzea. Izan ere, nekazaritza eredu batentzat soilik daude bideratuta (intentsifikazioa bultzatuz). Nekazariek oso inbertsio altua egin behar dute, eta ezinezkoa da gaur egungo diru laguntzekin proiektu txiki bat hastea. Bestalde, ondasun komunak bultzatu behar dira: ura, zaintzak… kolektibizatu. Azkenik, begi bistakoa dirudien arren, 1. sektorea bultzatu behar da. Baserritar asko behar dira, proiektu txikiak lantzeko, megaproiektuen ordez, eta hauek diru laguntzak behar dituzte. Beraz, guztion esku dago elikadurari dagokionez, sistema burujabe bat eratzea, auzolana bultzatuz eta indibidualismoa alde batean utziz.

2.BURUJABETZA ENERGETIKOA
Burujabetza energetikoari buruz mintzatzera Estitxu Villamor etorri zitzaigun. Gai honetan sakontzeko, lehenengo gaur egungo energia nola eta zertarako erabiltzen den
ulertu behar da. Azken urteotan, energia kontsumoa esponentzialki igo da, erregai fosiletan bereziki. Baina, non igo da gehien bat? Ipar globalean.
Kapitalismoak kapitalaren metaketa ekarri du eta, honekin batera, hegoaldeko lurren metaketa. Petrolioa prozesu honetan oso lagungarria izan da, izan ere, urteko edozein
garaitan produzitu daiteke eta 24 orduko produkzioa ahalbidetzen du. Herrialde bateko barne produktu gordina produkzioarekin lotuta dago, eta produkzioa gauzatzeko energia
da beharrezkoa. Ondorioz, BPGaren eta energiaren arteko erlazioa lineala da. Ezarrita dagoen eredu honetan, helburua hazkunde ekonomikoa da, eta energia murriztea, beraz,
ezinezkoa da. Honek eragin asko dauzka: klima aldaketa, emisio gasen kontzentrazioa, lurreko tenperaturaren igoera…

Aurreikuspen guztiek antzekoa diote. Hubbert-en kurbari erreparatzen badiogu, petrolioaren kasuan, adibidez, produkzioaren gailur bat emango da (ikerketaren arabera,
lehenago edo geroago). Gailurraren ondoren, produkzioa jaisten joango da erregai fosila agortu arte. Berdina gertatzen da beste erregai fosilekin, baita litioa eta uranioarekin. Esan beharra dago berriztagarriek erabiltzen dituzten mineralak agortzeko bidean daudela ere bai, eta hau da euren arazorik nagusienetarikoa. Erregai fosilekiko dagoen dependentzia bukatzen bada ere, berriztagarriek behar duten mineralekiko dependentzia sortuko da. Energia kontsumo itzel honek dituen lehen aipatutako arazoez gain, genero ikuspuntua ematen bazaio, Hego globalean emakumeek pairatzen dituzte ondorio gehienak: ura kutsatuta badago, emakumeak joan behar dira urrutira ur bila; norbait gaixotzen bada, haiek egiten dituzte zaintza lanak…

Euskal Autonomia Erkidegoari dagokionez, kontsumoa asko igo da azken bi hamarkadetan: % 23ko gorakada totala (% 55ekoa krisia baino lehenago). Energia kontsumo gehiena industria eta garraiotik dator (azken bi hamarkadetan, garraioan % 91ko gorakada eman da). Petrolioa, gas naturala eta inportatutako energia dira gehien erabiltzen direnak, eta berriztagarriek % 7,5eko pisua dute (gehien bat, biomasa). Euskal Herriko eredua eredu zentralizatua da, oligopolioa nagusituz (Petronor, Iberdrola, EDF…), azpiegitura handiak bultzatuz eta erregai fosilak oinarritzat hartuz. Iparraldean kontsumitzen den energia gehiena Frantziako nuklearrek ekoiztutakoa da. % 10 pobrezia energetikoko egoeran bizi da: gehien bat emakumeak izanik, eta haien artean, guraso bakarreko familiak (ama bakarrekoak).

Beraz, zein da burujabetzarako errezeta? Gizartean zenbait ideia daude zabalduta. Gehiengoak teknologia berrietan dagoela soluzioa uste du. Baina honek “rebote efektua”
sor dezake. Adibidez, etxe guztietan daukagun eredua aldatzen hasiko bagina led bonbilak instalatzeko edo kontsumo baxuko etxetresnak instalatzeko, produkzio industriala areagotuko litzateke, kontsumoa igoz. Oso zabalduta dagoen beste uste bat, efizientzia energetikoa da. Hau Jevons-en paradoxaren bidez azal daiteke. Ekonomista honek dio efizientzia zenbat eta altuagoa izan, orduan eta altuagoa izango dela kontsumoa. Baina, nola izan daiteke hori? Tresnak efizienteagoak badira, jendeak gehiago erabiliko ditu, eskaera igoz, prezioa jaitsiz eta kontsumoa areagotuz.

Azkenik, berriztagarrien kontua dago. Egia da berriztagarriak erregai fosilak baino hobeak direla zentzu askotan. Hala ere, lehen esan bezala, lehengaiak mugatuta daude.
Bestalde, energia berriztagarriek energia itzulera tasa baxua daukate. Gainera, ez ligukete bermatuko gaur egungo kontsumoa.
Hain zabalduta dauden usteak soluzioa ez direla ikusirik, Estitxuk hurrengo ildoak proposatzen ditu. Lehenengoa eta begi bistakoena, hazkunde ekonomikoa eta “garapen
jasangarria” ezinezkoak direla onartzea da. Energetikoki burujabe izateko lehen pausua energia kontsumoa asko murriztea da, aztarna ekologikoa murriztuz. Zenbat energia
behar dugu ondo bizitzeko? Zer da ondo bizitzea? Zertarako behar dugu energia? Galdera hauek erantzuteko, Estitxuk ekofeminismoa soluziotzat hartzen du, bizitzak erdigunean
jartzen dituen mugimendu politiko-soziala.

Eztabaidan jarri behar den beste galdera nahi dugun eredua zein den da. Sektore publikoak bultzatu behar dira, energia nondik datorren jakin behar dugu (gogoratu
burujabetzak ezagutza bermatzen duela) eta buruan izan behar dugu gu garela gure kontsumo osoaren erantzuleak. Beraz, eredu osoa aldatu behar da.
Azkenik, ze energia iturri behar ditugun argi utzi behar da. Energia berriztagarriak dira beharrezkoak. Transformazio eta garraio galerak ekiditzeko aukera egokia dira eta. Nahiz
eta itzulera tasa baxua izan, gizarte antolakuntza txikietan jasangarria izango litzateke. Hala ere, berriztagarriak erabiltzeko aurreko dena bete behar da.
Baina, esandako guztia posiblea da? Horretarako Estitxuk zenbait esperientzia ekarri zizkigun: energia kooperatibak, tokian tokiko sorkuntza / salmenta / banaketa (Gares)
edota proiektu autogestionatuak. Azken hauen artean, berak hurbiletik bizitako Errekaleor Bizirik proiektua aurkitzen da, benetan interesgarria dena. Beraz, honi buruz
irakurtzea biziki gomendatzen dizuet.

3.BURUJABETZA TEKNOLOGIKOA
Burujabetza teknologikoari buruz hitz egitera Dabid Martinez etorri zitzaigun. Aurreko burujabetzek bezala, burujabetza teknologikoak askatasuna eta jakintza bilatzen du, kasu
honetan teknologiari dagokionez. Hau da, herrialde edo komunitateek euren beharren arabera softwareari, hardwareari, sareari eta abarrei buruzko politika propioak izateko
eskubidea, pribatuak eta seguruak. Hauek ekologikoki, sozialki eta ekonomikoki egokiak izanik.

Hau betetzeko, Dabidek zenbait ezinbesteko ezaugarri aurkeztu zizkigun: informatika libre eta irekia (software eta hardware librea), antolaketa horizontala eta erresilientzia. Honetaz gain, ekonomia sozialean oinarrituta dagoen, eta tokikoa den, sistema proposatu zuen, desazkundea oinarritzat hartuz. Kontuan izan behar da gaur egungo eredu teknologikoa ez dela bideragarria (mugikorrak 2 urtetan behin aldatzen ditugula edota zaharkitze programatua aparatu gehienetan inplementatuta dagoela ikusiz). Kasu guztietan bezala, teorian erraz ikusten da, baina nola lortzen da burujabetza teknologikoa? Gakoa libre hitzean dago.

Software eta hardware libreak, telekomunikazio sare libreak eta kultura librea dira beharrezkoak. Hala ere, hau guztia gauzatu ahal izateko, konpromiso politiko handia behar da. Software libreari dagokionez, programa erabiltzeko askatasuna, nola funtzionatzen duen edo nola aldatu daitekeen ikasteko askatasuna, programaren kopiak banatzeko askatasuna eta programa hobetzeko askatasuna hartzen dira helburu moduan.

Hardware librea izateko, diagrama libreak behar dira: adibidez, zirkuitu bat erreproduzitzeko gai izan beharko ginateke honen diagrama izanik. Hala ere, honek, gaur egun, zenbait arazo dauzka. Beste batzuen artean, inportatutako osagaiekiko menpekotasun teknologikoa, ekoizpen kostu altuak, zenbait enpresek daukaten ezagutza metaketa, zaharkitze programatua…

Bestalde, libreak, irekiak eta neutralak diren telekomunikazio sare sozialak behar dira. Honen adibide Guifi.net, Network Bogota, Mastodon, Plerona… ditugu. Dabidek esandako esaldi batek ondo laburbiltzen du hau: “influencer gutxiago eta erreferente gehiago”. Baina, esan bezala, burujabetza teknologikoa lortzeko konpromiso politikoa behar da. Horretarako, honen alde egiten duten zenbait proiektu existitzen dira: librezale.eus edo hack.in#badakigu, besteen artean.

Bukatzeko, pentsakor utzi zidan hurrengo kontua zuentzat uzten dut: pentsaezina baldin bada eskola bateko jantokian McDonald’s eta BurgerKing lehiatzea janaria emateko
orduan, zergatik informatikan bai gerta daiteke (Google, Facebook, Windows…)?

4.URAREN BURUJABETZA
Burujabetzekin bukatzeko, Jairo Marcos eta María Ángeles Fernandez etorri zitzaizkigun Desplazados.org-etik. Izan ere, Memorias Ahogadas ikerkuntza burutu dute,
hidroelektrikoek herri eta pertsona askorengan izandako eraginari buruzko ikerkuntza. Honetaz gain, uraren burujabetzari buruzko solasaldia izan genuen.

Testuinguruan jartzeko, uraren burujabetzak bi ikuspuntu dauzka: ura guztion ondasun bezala hartuta (ekonomiaren ordez, bizitza erdian kokatzea), eta ura giza eskubide bezala
ikusita. Milioika pertsona bizi dira urik gabe eta ez dakigu benetan nork kontrolatzen duen ura munduan (multinazionalek, kasu askotan). Herrialde askotan ez dago
saneamendura sarbiderik eta honek emakumeengan sortzen ditu ondorio gehienak. Izan ere, gauean emakume bat baso batera, adibidez, joan behar bada, bortxaketa asko eman daitezke.

Emergentzia klimatikoaren ondorioz, lehorteak handiagoak dira eta, honekin batera, uretarako sarbidea gero eta txikiagoa da. Ura enpresa baten eskuetan badago, enpresak
berak erabakiko du nori heltzen zaion edo ez. Herrialdeei dagokienez, batzuek ura izateko eskubidea onartzen dute, baina ez da beti betetzen.

Munduan erabiltzen den uraren %70 nekazaritzarako erabiltzen da (herrialde batzuetan %90ra heltzen da). %22 industrian eta %8 etxeetan erabiltzen da. Nekazaritza intentsiboa ematen bada, ur gehiago erabiliko da. Gainera, gaur egungo uraren kudeaketa ureztatzea igotzerantz doa bideratuta, kontrakoa izan beharko litzatekeenean. Ura bizitzeko beharrezkoa da. Pedro Rojo egileak proposatzen duen moduan, bizitzeko beharrezkoa den urak prezio sinbolikoa izan beharko luke, eta hortik gorako kontsumo guztia garestiago ordaindu beharko litzateke (industrietan, adibidez).

Bestalde, botilako uraren inguruan sortutako negozioa daukagu. Guztion ondasun bat erabiliz, enpresa batzuk aberasten ari dira. Izan ere, ur honen prezioa txorrotatik irteten
dena baino 130 aldiz garestiagoa da. Hau deigarria da Espainia bezalako estatu batean, non uraren %95 edangarria den. Beraz, uraren burujabetza lortzeko, guztion eskura egotea lortu behar da, izan ere, giza eskubidea da.

Bukatzeko, hasieran aipatu bezala, María Ángelesek eta Jairok Memorias Ahogadas ikerkuntza burutu dute. Espainiar estatuan altuera handiko 12.000 presa baino gehiago daude. 50.000 pertsonek euren etxeak eta oroitzapenak utzi behar izan zituzten hauek eraiki zirenean. Espainiako energiaren %15ak, gutxi gora-behera, jatorri hidraulikoa dauka. Ibaien emariaren %50a kontrolatuta dago, burujabetza mugatuz. Honek lortu duena zera izan da: lehentasuna ematea uraren bidezko aberastasunari, giza eskubidea bermatu ordez.

Hidroelektrikoak pribatuak dira. Estatuak eraikitzen ditu, eta enpresa pribatuei ustiatzeko eskubidea ematen die denboraldi batean zehar (75 urte inguru). Zergatik ez da publikoa uraren kudeaketa? Burujabetza galtzen ari da, eta zenbait boterek erabakitzen dute uraren erabilera. Egia da ura baliabide bezala erabiltzen jarraituko dela, baina guk erabaki beharko genuke nola kudeatzen den.