Hezkuntza askatzailerako bideak igarotzen

Aurreko Aktibisten Eskolan Hezkuntza Askatzaileari buruz hausnartu genuen begirada feminista batetik. Gema Celorioren eskutik, Hegoako Hezkuntza Teknikoa, bere potentzial osoa ulertzeko hainbat gako aurkitu genituen. Lehenengo urratsa fokua pertsonaren gainean jartzean datza, pausu hori ezinbestekoa da izaera askatzailea izan nahi duen edozein hezkuntza-prozesu egin nahi bada. Gure ikaskuntza prozesuetan subjektu aktiboak garela aitortzea, mobilizazio soziala sortzeko moduko subjektu kritikoak eraikitzeko moduak aztertzea. Soilik puntu horretatik marraztu ahal izango ditugu eraldaketarako aukerak.

Proposamen horrek pentsamendu hegemonikoa osatzen duten elementuak deseraikitzeko erronkak jartzen dizkigu halabeharrez. Pertsonen eta herrien hondamendia dakarren testuinguru neoliberalean, kendu zigutena berreskuratzea geratzen zaigu soilik. Lekuz aldatzea bizitzaren jasangarritasunaren aldeko ikuspegiak geureganatzeko. Zergaitik onartu beharko genuke krisi finantziarioa guztiaren zentrua dela? Zergaitik ez dugu ikuspegia aldatzen zaintzen krisia ardatz kontsideratu ahal izateko?

Ibilbide honetan etapa berri bat agertzen da: beste epistemologiekin kontaktua, beste feminismoekin. Aukera paregabea errealitate desberdinak eta zeharkatzen gaituzten beste zapalkuntza batzuk ezagutzeko. Topaketa honek proiektu askatzaileak sortzeko desikasi behar duguna jartzen digu parez-pare. Garrantzitsua da mahai gainean jartzea gure interesen joera, Donna Haraway-ren gonbidapena onartu eta ikusaraztea denok abiatzen garela jada kokapen zehatza duen ezagutza batetik, errealitatearen interpretazio bakarra existitzen ez dela aldarrikatzeko.

Eta horrela, bidea egiten jarraitu, alda daitezkeen arrakala berriak ezagutzen. Trantsizioan bizitza osoan egongo gara. Baina hura aipatzean, geureganatu nahi dugu jada murgilduta gauden aldaketa prozesua.

Begirada feminista hezkuntza askatzailerako

Aktibista Eskolan krisi sistemiko honen aurrean planteatzen diren proposamen pedagogikoak ezagutzeko asmoz jarraitzen dugu. Begirada kritiko eta askatzaile duen hezkuntza lantzea ez da erreza, batez ere jakintza enpresen nahien arabera nola lantzen den ikusten dugun unibertsitate giroan. Hori dela eta, nahitaezkoa iruditzen zaigu honen inguruan hausnartu eta gizarte aldaketarako eta interes askatzailerako lagungarri diren jakintza kolektiboen sorkuntzan dabiltzan proposamenak azaleratzea. Hezkuntza teknikoetan honelakoak zailak iruditu arren, honen pitzadurak aurkitu genitzake hezkuntza askatzalierantz abiatzeko.

Gai horietan sakontzeko, Gema Celorio, Hegoako Hezkuntza Teknikaria izango dugu bidelagun. Beraren laguntzaz Hezkuntza Askatzailearen oinarriak ezagutuko ditugu: intersekzionalitate kritikotik jakintzen elkarrizketara, gizon eta emakumeek dituzten postuen eraldaketarako begirada feministaren beharrean sakonduz. Saiora bertaratzeko eginbehar bakarra hezkuntza(arroba)euskadi.isf.es helbide elektronikora aurretiaz mezua bidaltzea da, AKTIBISTA ESKOLA hitza honen gaian adieraziz, sarrera doakoa eta librea da eta. Gainera, saio honetan parte hartzeko ez da beharrezkoa Aktibista Eskolako aurreko saioetara etorri izana.

4. saioa: Begirada feminista hezkuntza askatzailerako

Data: Apirilaren 11a, osteguna

Bideratzailea: Gema Celorio

Ordua: 17:00-19:00

Tokia: Bilboko Ingeniaritza Eskola, P1G1A gela

Etika, askatasuna eta teknologia

Pasa den martxoaren 6ean Julián Estévez Ingeniaritza Eskolako irakaslearekin batera, hitzaldi tekniko bat antolatu genuen. Gurean Ondiz Zarraga egon zen, #SoftwareLibre-ari buruzko sarrera hitzaldia ematen, Donostiako Ingeniaritza Eskolan.
Hitzaldian, beste gauza askoren artean Software Libreak eskeintzen dizkigun tresna eta alternatibak erakutsi zizkigun.
Hitzaldia hementxe aurki dezakezue, eta beherago egindako grabaketa:

Eguzki izpi eraldatzaileak

Ingeniaritza eta Arkitektura Fakultateko Eskola ezberdinetako ordezkariekin hasierako protokolozko bisita eta bileren ostean, martxoaren 7an zientzian emakumeek egindako lana ikustarazteko ekintza batean parte hartu genuen eguzki energiari buruzko tailer batekin. El Salvadorreko emakume zientzilari ezberdinak gogoratzeaz gain, eguzki energiaren inguruan Maria Telkesen lana ezagutzeko aukera izan genuen.

Ekimen honetara, unibertsitateen artean zientzia eta teknologien ezagutza sustatzeko proiektuan barne dagoena eta El Salvadorreko Unibertsitateko Ingeniaritza Elektrikoko Ikasleen Elkartearekin burutu dena, ingeniaritza alor ezberdineko 30 ikasle (13 emakumezkoak eta 17 gizonezkoak) hurbildu ziren, eta eguzki labeen eredu batzuen talde-eraikuntzarekin bukatu genuen.

Arratsaldean, Mekanikako Eskolara bisita egin genuen bertan ikasleek beren ikasketen amaierako lanean diseinatu eta eraikitako urezko sistema eredu ezberdinak ezagutzeko.

Aurreko egunean, Suchitotoko Buena Vista komunitatera hurbiltzeko aukera izan genuen ur-ponpaketa sistema ikusteko, eguzki energia eraginkor baten bidez osatzekoa dena, eta iturburua eta uraren biltegia banatzen duten bi kilometroak oinez egin ostean, Suchitotoko Ur Sistema Komunitarioaren Elkartearekin biltzeko aukera izan genuen.

Hurrengo egunean berriz, martxoaren 8an, emakume salvadortarrekin bat egin genuen politika eta justizia patriarkalaren aurrean duintasuna, autonomia eta eskubide eske.

Herri Hezkuntzaren ispiluan aurrez aurre begira

Pasadan otsailaren 28an Aktibista Eskolaren bigarren saioa izan genuen. Honako honetan, Herri Hezkuntzaren proposamena ezagutzeko nahiak bultzatu gintuen. Irakasle, ikasle eta gizarte eragileetako langileak batu ginen gure ikasketa prozesuetako praktikak eta bizipenak berrikusiz hauek Herri Hezkuntzaren printzipioei so egiten dieten (edo ez) jabetzeko.

Beatriz Casadoren bideratzearekin, hasteko saiora hurbildu ginenekin osatutako taldean zein zapalkuntza ardatz ager litezkeen aztertu genuen. Herri Hezkuntzatik ezkutatzen dena izendatzeko gonbita egiten da. Sexu/generoa sistema, adina, errealitate linguistikoa edota esperientzia metaketari loturiko ezberdintasunak talde dinamikari edota saioan zeharreko parte-hartzeari eragin ziezaiokeen berrikusi genuen. Botereak bistaratuz, plano ikusgaira ekarriz, hauek landuz. Horrela, Herri Hezkuntzak dakarren emantzipaziorako ideari forma ematen hasi ginen.

Herri Hezkuntza jendearen jakintzan oinarritzen da. Hori dela eta, hurrengo pausoa: batu gaituen gaiaren inguruan taldeak duen jakintza aztertzea. Herri Hezkuntza aurretiaz ditugun ezagutzak aintzat hartu eta horietatik eraikitzean datza, ikasitako guztiak gure bizitzan sentsua izan dezan. Bakoitzak Herri Hezkuntzari buruz zekiena elkarbanatuz, saioko bideratzaileak bere esperientzia ekarri zigun eta horrekin mapa osoago bat lortu genuen. Beste ideia askoren artean, Herri Hezkuntza hizketa prozesu bat, pentsamendu eta ekintzarako korronte bat, eta osoko ikuspegitik (emozioak, gorputza, esperientzia, adimena, etab.) etengabeko prozesu eraldatzaile baterako laguntzeko eredu bat denez gizarte eta politika konpromisorako edukiak testuinguruan jartzea bilatzen du.

Ez dago Herri Hezkuntza ulertzeko modu bakarra, begirada berri batetik birkokatzeko gonbita luzatzen digu. Hurrengo ariketetan, bitxikeria ezberdinak agertzen joan ziren, bide hauetan jorratzean izandako esperientzietako zailtasunak “sistema bankarizatua” (jakintza duenak hauek ez duenaren gain ezagutza jartzen duen eredua) heziak izanagatik direla erreparatuz. Ikasketa prozesuak bideratzean aldi berean zaintzearen eta erronkak egitearen arteko oreka zailaren inguruko gogoetarekin bukatu genuen. Herri Hezkuntza ekinean eratzen da.

Erauzketaren aurka

Ekozinemaldiaren 13. edizioan hegoaldeko ahots bat izango dugu.

Planetak pairatzen duen ingurumen krisia baliabide naturalen predatzailea eta ezberdintasunen sortzailea den ekoizpen-, truke- eta kontsumo-eredu globalizatuaren emaitza da. Lehiakortasuna, indibidualismo eta amaigabeko kontsumismoan oinarrituriko eredua. Horren adierazgarri dira Amazoniako milioika hektareatako ustiapen baimenak, energia eta mea baliabideetara heltzeko Venezuelan garatu daitekeen kontu-hartze militarra, Brasilen meatzaritza arduragabeagatik gertaturiko beste hondamendi bat, Kolonbiako urtegirik handienaren proiektuak sorturiko lekualdatzeak eta pobrezia Cauca ibaian ingurugiro hondamendia izateko zorian jarriz, edota Laos, Kenya, Afganistan eta Birmanian aurreko urtean izandako hondamendiak.

Honi batu behar zaio erauzketaren aurrerakadari paraleloki doan errepresioaren fenomenoa, irabazi ekonomiko handiagoen eta berme gutxiagokoen kasuan, proiektu horien aurka dabiltzan aktibisten erailketak jazoz. 2018an 321 aktibistaren erailketak zenbatu dira, %75 ingurumenaren defendatzaileak izanik.

Gertu zein urrun izan arren, planetari eragiten dioten arazoak begirada global batez ezagutzeko, inspiratzeko eta elkartasuna adierazteko asmoarekin, Ekozinemaldiaren 13. edizioa dugu laster. Ekologistak Martxan eta Mugarik Gabeko Ingeniaritza/Ingeniería sin Fronteras (MGI-ISF) erakundeekin, beste eragile batzuekin elkarlanean, antolaturiko zor ekologikoa eta zine festibala, Euskal Herriko 13 herri eta hirietan burutuko da, martxoaren 25etik 31ra. Hemen duzu programa osoa.

Edizio honetan, hegoaldeko ahotsa dakarkigun Vidalina Morales komunitateko liderra eta ingurugiro defendatzailea izango dugu, El Salvadorren metalen meatzaritzaren aurkako mugimenduko borrokako kidea, herrialde honetan industria eredu honen debekua lortu zutelarik.

Vidalina Morales El Salvadorren ustiapen baimen eske zebiltzan meatzaritza proiektuei aurre egiten hasi zen hasieratik. Kalteturiko komunitateak hamarkada luzez borrokatu ostean jarduera hau debekatzen duen mundu mailako lehenengoa eta bakarra den legearen onespena Latinoamerikako aparteko gertaera izan da.

Borroka prozesu honen berri ematen digun “No tenemos miedo” dokumentala, Vidalina Morales protagonista duen ikus-entzunezko erreportajea da, El Salvadorreko Asociación de Desarrollo Económico Social (ADES) erakundeak Colectivo de Comunicación Popular eragilearekin koordinazioan ekoizturikoa. Dokumentalak Ekozinemaldian 2019ko programazioan izango dugu, eta emanaldien osteko solasaldietan protagonistak berak parte hartuko du.

Euskal Herrira Vidalina Moralesek egingo duen bisitaren helburua lurraldearen eta Giza Eskubideen defentsan El Salvadorreko emakumeek egiten duten lanari buruzko ezagutza izatea da, beste lurralde batzuetako erresistentzientzako inspirazio moduan. Herrien artean errealitate eta borroka hauek elkarbanatzea elkartasun eta erresistentziak sustatzeko tresna dira.

Aukera hau ere baliagarri izango zaigu El Salvadorreko errealitatearen eta beste borroka batzuen egoeraren berri izateko, hala nola, gaur egunean estatu horretan abortuaren zigorgabetasunerako eta uraren pribatizazioen aurkako erronkei buruz mintzatzeko.

ISF-MGI-ek Vidalina Moralesen Euskal Herriko bira honetan parte-hartuko du:

  • Donostia. Martxoaren 25ean, astelehena, goizeko 11etan dokumentalaren emanaldia eta solasaldia UPV/EHU-ko Ingeniaritza Eskolan, eta arratsaldeko 7.30etan Koldo Mitxelena kulturgunean.
  • Leioa. Martxoaren 26an, asteartea, eguerdiko 12.30etan dokumentalaren emanaldia eta solasaldia UPV/EHU-ko Arte Ederren Fakultatean.
  • Bilbo. Martxoaren 26an, asteartea, arratsaldeko 6etan dokumentalaren emanaldia eta solasaldia Bilborock aretoan Silvia Federici ekintzaile feminista eta “Caliban eta sorgina” liburuaren idazlearekin batera.
  • Tolosa. Martxoaren 27an, asteazkena, arratsaldeko 7.30etan dokumentalaren emanaldia eta solasaldia Leidor zineman.
  • Bilbo. Martxoaren 28an, osteguna, arratsaldeko 5etan dokumentalaren emanaldia eta solasaldia UPV/EHU-ko Bilboko Ingeniaritza Eskolan.
  • Basauri. Martxoaren 29an, ostirala, arratsaldeko 7etan, dokumentalaren emanaldia eta solasaldia Marienea – Emakumeen Etxean.

Herri Hezkuntza, gizarte emantzipaziorako proposamena

Gogoeta kritikoaren eratzearen alde egin beharrean, hezkuntza eredu hegemonikoak merkatuaren interesei probetxugarri izateko arreta duela dirudi. Bere balio, eduki eta metodologiak zapalkuntza berrien transmisio-uhalak bilakatzen dira, eta ez gara beti hortaz jabetzen. Hori dela eta, Herri Hezkuntza emantzipaziorako proposamen gisa sortzen da, eremu pedagogikoan beste bide aukera batzuk eraikitzeaz gain munduan egoteko modu bezala. Ikasketa prozesuetan subjektu aktibo bilakatzeko aukera moduan, eta prozesu pedagogikoa gizarte eraldaketarako zerbitzura dagoela ulertuz.

 

Gai hauetan sakontzeko, hurrengo Aktibista Eskolako saioan Beatriz Casado ikerlari militantea, antropologian aditua eta erizaina izango dugu bideratze lanetan. Erakunde eta gizarte-eragile ezberdinekin lan egin eta kolaboratu du herri hezkuntzako, ikerketa-ekintza parte-hartzaileko, komunitateetako dinamizazioko eta formakuntza politikoko prozesuetan. Bere laguntzaz, Herri Hezkuntzaren oinarriak ezagutzeko aukera izango dugu. Saiora bertaratzeko eginbehar bakarra hezkuntza(arroba)euskadi.isf.es helbide elektronikora aurretiaz mezua bidaltzea da, AKTIBISTA ESKOLA hitza honen gaian adieraziz, sarrera doakoa eta librea da eta. Gainera, saio honetan parte hartzeko ez da beharrezkoa Aktibista Eskolako aurreko saioetara etorri izana.

 

2. saioa: Herri Hezkuntza, gizarte emantzipaziorako proposamena

Bideratzailea: Beatriz Casado Baides

Data: 2019ko otsailaren 28a, osteguna

Ordua: 17:00-19:00

Tokia: Bilboko Ingeniaritza Eskola, P1G1 gela

Mundu zientifiko-teknologikoan maskulinitate berrien inguruan hausnartzen

Pasaden urtarrilaren 24ean, Aktibista Eskolaren edizio berri bati ekin genion. Sorkin, Jakintzen Iraultegia elkarteko kideak izan ziren lehen sesioa hau bideratu zutenak, eta bertan “maskulinitate berriek mundu zientifiko-teknologikoan” nola jarduten duten sentitu, hausnartu eta esploratu genuen.

Saioa funtsezko kontzeptu ezberdinen buruzko gogoetak elkarbanatzen hasi genuen. Genero-arrakaletatik gizon-taldeetara, patriarkatuari buruz dugun ikusmoldeari ere so eginez. Prozesuan zehar ideia ezberdinak aztertzera heldu ginen mundu zientifikoan ere dugun sexu-genero sistema ikusarazteraino. Zientzia zapaltzailetik emakumeek ikusezinarazte bikoitza jasaten duten. Alde batetik, emakumeek gizarteak legitimatutako zientzian egindako ekarpenak ez dira aitorzen. Beste aldetik, bizitzaren jasangarritasunerako eta emakumeek bereziki gauzatutako hainbat jakintza zientzia delakotik alboratu dira.

Zorionez, egoera hauetako asko feminismoetatik azaleratzea eta izendatzea lortu dira. Saioan adibidez matilda efektua moduan ezaguntzen dena aztertu genuen. Honek, emakume zientzialarien lanen lorpenetan gizon lankideei aitortza emateak sortzen duen oztopoari lotutako kaltea da. Genero mandamenduak emakumeak mundu zientifikorako gauza izan ez direlakoari ekiten ez badiogu, hauek garatzeko duten aukeren etekinean eragina du. Ertz asko aztertzeko, baita gogoak ere.

Zientziarekiko gertutasuna dugun emakume eta gizonak izanik, geure gorputzetan zein genero estereotipok eragin duten eta hauek kontzientzia kolektiboa nola bizirauten duten adierazi genuen. Emakume batzuk behin baino gehiagotan entzun behar izan dituzten esaldiak partekatu zituzten, “Zu zertan zabiltz ingeniaritzan? Zein zaila, ezta?” adibidez. Horiez gain, nola zalantzan jarria dituzten kasuren batean kargu batek duen boterea izan dutenean. Gizonen kasuan, zaintzak eta hazkuntzak onartzeak nola harritzen eta neurriz kanpo balioztatzen diren komentatu zen, emakumeei berriz ziurtzat jotzen zaienean.

Berdintasunezkoa ez den zientzia honen espirala apurtzeko asmoz ditugun orotariko erronka hauen panoramaren aurrean kokatzen joan ginen talde aurkikuntza honekin. Nagusituriko binarismotik irtetzetik hasi eta bizitza erdigunean duten jakintzak barneratuz zientzia hegemoniko ideia horren birformulazioraino. Gizon moduan ditugun eginbeharrak kontuan hartuz gero, garrantzitsua da gure posizio erosoetatik irtetea eta ditugun abantailei ere aurre egitea. Horrela iritsi ginen Aktibista Eskola honen lehen saioaren azken txanpara, nahiz eta ibilbide luzeago dugun aurretik.

 

ZIENTZIA, TEKNOLOGIA ETA GIZARTEA. Hegoa Institutuaren graduondoko ikasketetan buruturiko Giza Garapenerako Teknologien inguruko saioa

Askotan zientzia eta teknologia neutraltasun gune gisa eta ideologiarik gabekotzat aurkezten dira. Zeinbaterainokoa da Ipar eta Hego Globalen artean teknologiaren erabileraren aldea? Nola gauzatzen dute emakumeek eta gizonek teknologiaren erabilera eta kontrola?

Galdera hauek jorratzeko, Ingeniería Sin Fronteras – Mugarik Gabeko Ingeniaritza (ISF-MGI) erakundeak pasadan asteartean, urtarrilaren 15ean, Hegoa Institutuaren Garapena eta Nazioarteko Lankidetza eta Globalizazioa eta Garapena masterreko ikaslegoari zuzenduriko saio bat burutu zuen. Bertan zientzia eta teknologiak bizigarri diren bizitzak posible izateko duten eraginaren inguruko hausnarketa proposatu genuen.

Hamabost bat gazte hurbildu ziren ordu pare bat iraun zuen saiora, eta topaketa eta hizketa gune bat garatu genuen Giza Garapenerako Teknologien eginkizuna eta gure erakundeak zientzia eta teknologia bizitzaren zerbitzura jartzeko egiten duen lanaren inguruan eztabaidatuz.

Horrez gain, hausnarketen gehiengoak Giza Garapenerako Teknologietan perspektiba feminista txertatzearen eta honen zeharkakotasuna garatzearen garrantziari buruzkoak izan ziren, eta horretarako hiru dimentsioetan zehar (proiektuarena, kolektiboarena eta pertsonala) erakundean gauzatutako praktika feministen adibide ezberdinak erabili genituen.

Espazio oso aberasgarria izan zen eta espero dugu hausnarketa kritikorako eta ISF-MGI erakundean, praktiken bidez edota bolondres gisa, partehartzeko interesa piztu izana.

Garapenerako lankidetzaren alorrean eta GrALen kudeaketan diharduten irakasle eta ikerlariei zuzendutako Aktibista eskola

Garapenerako lankidetza eta gizarte eraldaketaren inguruko ezagutza eta erremintak elkartrukatzeko espazioa da Aktibista eskola. Gaiotan interesa duen irakasle eta ikerlari orori zuzenduta dago, eta uste hau du oinarrian: injustizia sozialen inguruko kontzientzia kritikoa sortu beharra dago (tokiko mailan zein maila globalean, Hego eta Ipar ikuspegiarekin), Unibertsitatetik injustizia horiei aurre egingo badiegu.

 

2019an zehar garatuko da, hainbat kolektibo eta pertsonak emago dituzten 2 orduko iraupeneko 9 saiotan banatuta. Saiootan genero parekidetasunarekin lotutako gaiak jorratuko dira nagusiki, metodologia parte-hartzaileak eta hausnarketa-ekintzazkoak erabiliz. Parte-hartzea librea eta doakoa izango da, baina aurretiaz izena eman beharra dago. 2018/2019 ikasturteko hurrengo saioetako datak eta edukiak hauek dira:

 

  1. Saioa: Maskulinitate berriak alor zientifiko-teknologikoan

Noren eskutik: Sorkin, Alboratorio de Saberes / Jakintzen Iraultegia

Noiz: 2019 urtarrilak 24, osteguna

Ordua: 17:00-19:00

Tokia:  Bilboko Ingeniaritza Eskola, P1G1 gela

 

Izena emateko idatzi info.bilbao(abildua)euskadi.isf.es helbide elektronikora, mezuaren gaian AKTIBISTA ESKOLA adieraziz eta saioan honetan parte hartzeko motibazioa aipatuz.