Bidalketak

Patriarkatua eta heteronorma, eraikuntza zientifikoaren baldintzatzaile gisa

Zientzia aniztasuna zientzia hobea da izenburuarekin, pasaden martxoak 11an Lydia Gil-ek, dibulgatzaile zientifiko eta dokumentalistak, saio bat dinamizatu zuen; eta, bertan, gogoeta eginarazi zigun, zientzia arloan pertsonei buruz proiektatzen zaigun irudia berrikusteak duen garrantzian.

Zientzialari izatea oso lanbide baloratua da. Izan ere, Espainiako estatuan, lanbide horren balorazioa mediku izatearen atzetik baino ez dago. Baina, zer irudi datorkigu burura pertsona zientifiko bat irudikatzen dugunean? Galdera hori ehun bat umeri egin zieten, eta marrazteko eskatu zieten. Emaitza gizon bat izan zen, adinekoa, zuria, heterosexuala eta “friki” itxura zuena.

Hori da zientzialarien gizarteak dituen erreferenteen isla. Lydiak esan zigun, adibidez, testu-liburuetan %7,5 baino ez direla emakumeak; wikipedian 10 biografiatik 2 baino ez direla emakumeenak; edo 5 iritzi-zutabetik 1 baino ez duela emakume batek sinatzen. Zifra horiek are txikiagoak dira esparru zientifikoan.

Non daude zientzian askotariko sexualitateak eta identitateak dituzten pertsonak? Nola baldintzatzen ditu beren genero-identitatea eta sexualitatea lan zientifikoan? Zientzialariak askotarikoak dira: emakumeak, gazteak, pertsona arrazializatuak, LGTBI kolektibokoak, etab. Baina ikusezin bihurtzen dira, edo ezaugarri horietako batengatik nabarmentzen dira, beren lan zientifikoagatik nabarmendu beharrean. Ez da harritzekoa “emakume batek lehen aldiz irabazi du matematikako Nobel saria” edo “matematikaren sari noblea irabazi zuen errefuxiatua” bezalako izenburuak irakurtzea.

Garrantzitsua eta beharrezkoa da ikusaraztea zientzia anitza dela; hau da, pertsona zientifikoak askotarikoak direla; izan ere, Lydiak esan zuen bezala, neskak ezin dira ikusten ez dutena bihurtu. Ezinbestekoa da hainbat erreferente sortzea, eta zeregin horretan energia jarri behar dugu. Genero-estereotipo inplizituak eta heteronormaren inertzia haustea oraindik oztopo asko dauden bi bide dira.

Zientzia aniztasuna zientzia hobea da

Zientifikoki frogatuta dago, zientzia anitza zientzia hobea da. Esparru zientifiko-teknologikoko estereotipo inplizituek eta genero-desberdintasun iraunkorrek eragina izaten jarraitzen dute historikoki ikusezin bihurtutako pertsonetan, eta bidean talentua galtzea, emaitza zientifiko okerragoak lortzea eta erreferente urriak egotea eragiten dituzte. Gaur-gaurkoz, gure garaiko erronka ugariei aurre egin nahi dien zientzia dugu oraindik ere; baina, bizi dituzten errealitateen aniztasunari erreparatu gabe.

Zientziako Emakume eta Nesken Nazioarteko Egunetik hilabetera eta Martxoaren 8ko astean, zientzia inklusiboagoa eraikitzen duten proposamenetara hurbiltzeko tarte bat eskaini nahi dugu, zientzia-dibulgazioko protagonistak ezagutza-arlo guztietan (ber)aurkituz. Lydia Gil dibulgatzaile zientifiko eta dokumentalistaren eskutik, subjektu politiko jakin batzuen ikusezintasuna azaltzen duten sustraien inguruan hitz egingo dugu. Era berean, Lydia Gilek #MujeresDivulgadoras eta #CienciaArcoiris lanetan emakumeek eta LGTBIQ+ komunitateak egiten duten lana ezagutzeko egin duen lana ezagutuko dugu, bai eta patriarkatuak eta heteronormak sakonki zeharkatzen duten mundu honetan aurre egin behar dituzten egoerak ere.

Saio hau bideokonferentziaz egingo da, jitsi plataformaren bidez. Zure lekua erreserbatzeko (edukiera mugatua egongo baita) eta saio honetaz nola gozatu jakin dezazun, idatz iezaguzu hezkuntza(arroba)euskadi.isf.es korreora. Anima zaitez eta sareetatik ikusiko dugu elkar (modu seguruan)!

Saioa: Zientzia aniztasunaa zientzia hobea da

Irakaslea: Lydia Gil

Data: Martxoak 11, osteguna

Ordua: 18:00-20:00 (GMT + 2)

Tokia: Jitsi aretoa (postaz jakinaraziko dizugu, aldez aurretik izena emanda)

Hizkuntza: Gaztelania

Genero estereotipoak zientzian eta teknologian

Egin dezagun zintzotasun ariketa bat, zer da burura datorkigun lehenengo gauza matematikari edo zientzialari bati buruz ari garenean? Galdera hori bera egin zieten haurrei bi garaitan, zientziaren eta teknologiaren munduan aritzen diren pertsonei buruz zuten ideia marrazki batean isla zezaten. Bigarren azterlanean emaitzak positiboagoak izan arren, bi kasuetan, marrazkietan protagonista ziren emakume kopurua handiagoa zen 6 urtetik beherako umeek marrazten zituztenean, eta gehienetan neskak ziren marrazki horiek egiten zituztenak. Aipatzekoa da marrazki gehienetan, gizonezkoak izateaz aparte, protagonistak zuriak zirela, bata zuriak janzten zituztela eta betaurrekoak eramaten zituztela.

Urtez urte esaten ari garen bezala, genero-estereotipoen ondorioz uzten diote neskatoek txiki-txikitatik zientziarekiko eta teknologiarekiko interesa izateari. 2015ean egindako ikerketa batean,  bi estereotipo mota bereizi ziren: esplizituak eta inplizituak. Esplizituak pertzepzio eta sinesmen kontzienteekin lotuta daude; inplizituak, berriz, sakonagoak dira, inkontzienteak, baina ahaltsuak jokabidean duten eraginean. Bigarren horiek dira desagerrarazteko okerrenak, ez ditugulako aitortzen; ez zaigu gustatzen seinala gaitzaten; interpelazioak min ematen digu, eta horrek pertsonarengan aldaketa saihesten du.

Marta Machok emakumeak mundu zientifikoan gizonen baldintza berdinetan egotearen garrantzia azpimarratu zuen; izan ere, emakumerik gabe errealitatearen zati handi bat galdu egiten da, eta pertsonen bizitzak eta osasunak okerrera egiten du. Hori gertatzen da ibilgailuak fabrikatzeko prototipoetan edo medikuntzan pertsona estandarraren irudia 80 kg-ko gizona delako. Eredu horrek, jendartearen isla faltsua denez, ondorio negatiboak ditu horrelakoak ez diren pertsonentzat. Horregatik, garrantzitsua da estereotipoak ez elikatzea eta horiek haurtzarotik desagerraraztea, ez sinetsaraztea, adibidez, mutikoak naturaz bikainak direla eta, langileak izanik bakarrik, neskatoek ere gauza bera lortu ahal izango dutela, Harry Potterren saga ezagunean, Harry eta Hermioneren pertsonaiekin ikusten den bezala.

Saioan parte-hartzeko aukera izan ez bazenuten, hemen duzue ikusgai.